BREZHONEG DIGOR

Son House

2008-09-30T12:28:00.018+01:00

Son House - The Death Letter Blues

Son House, Eddie James House deus e hano-bades (bet ganet d'an 21 a vis-meurzh 1902 (sañset, med n'é ket sur-sur) hag aet d'an anaon d'an 19 a vis-here 1988) oa ur gitarist hag ur c'haner blues amerikan. Hemañ oa ba-tousk ar re geñtañ, gant Charley Patton, é c'hoari ur stil rust a-walc'h ga'd e hitar, pounner ar lusk gantoñ, taolioù stank ga'd e zorn dihou war an dobro (gitar-houarn), e-serr ober ga'd e slide guitar hag ur vouezh don deut diwar ur meskad dehoñ e-hun' deuh gospel ar su ha musik speredel e vro.

Hemañ na bet un eñflüañs vras war Muddy Water (hemañ a jome par e selloù war'nehoñ, inoptiset oa pé oa Son House é c'hoari ba dirakoñ, resped bras gantoñ), ha war Robert Johnson, hemañ diweo kempred gantoñ med yaouankoc'h evitoñ, ar re-mañ a savo o stil musik diwar heni Son House. Ha gwraet vo traoù nevez-flamm diwar-se. Deut Son House da vé ur seurt penn-bras, da-lâred-é tad an Delta Blues, eñflüañs 'taw war ar musik a-vremañ sañsemant, diwar e ziskiblien hag o diskiblien war o lerc'h, hag i'e war-eün gant musissianed a-sort gant strollajoù blues-rock mehmod 'vel The White Stripes lakomp, c'hoarïet e v-blues alïes a-walc'h ga'n daou re deuh ar strollad-mañ, "The Death Letter Blues" surtoud.

Evid pezh oa e vuhe, 17 bugel ba'n e dïegezh, hemañ oa bet ganet ba Riverton, daou miles deuh Clarksdale ba kornad ar Mississippi. E-tro d'e 7 pe 8 bloa 'h ae e dud d'em-im separiñ ha heñw d'hond da heul e vamm da beked Tallulah en Louisiana. Gwret e joñj d'ar bugel d'hond da bredikator batist, pezh a ray d'an oad a 15 bloa. En desped d'an Ilis bé a-eneb-krenn d'ar musik blues ha d'ar sort bed digentel é tond gantoñ, Son House a'h ay interesset mign-oc'h-mi ga'r musik-se ha heñw komañs ga'r gitar da 25 ploa, goude bé deut en-dro ba kornad Clarksdale, enaouet anehoñ gant labour Willie Wilson. Komañs oa, da neuhe, d'hond da c'hoari ba mem plass 'vel Charley Patton, Willie Brown, Robert Johnson, Fiddlin' Joe Martin ha Leroy Williams, deus tu koste Robinsonville, ba kornad ar Mississippi ha ba'n norzh deuh Memphis, en Tennessee da beked ar bloa 1942.

Goude be' lahet un den, a-benn 'n-im zifenn gouez dehoñ, hemañ oa bet laket er prijon en 1928 ha 1929, heni Parchman Farm (Mississippi State Penitentiary). Deus an istor ofissïel, un devezh bennaket e-tro 1927 pe 1928 oa Son House é c'hoari blues 'barzh ur juke joint pé oa komañs un dén tennata ga'd e bistoled ken a oa aet un tenn a-dreus gar ar soner, ha hemañ da lahañ 'nehoñ, ga'd un tenn mehmod. Prosseset oa bet ha kondaonet da 15 bloavezhiad prijon, pezh neus ket gwraet da bek' ar fin.

Añrejistret na Son House ga'r Paramount Records en 1930, ha mehmod gant Alan Lomax, hemañ diweo é labourad ga'r Library of Congress en 1941 ha 1942. Un despuner deus ar re importantañ oa Alan Lomax 'vid ar blues, hemañ é foetañ bro, klask war-lerc'h bluesmen a-bep sort mod zo toud, ha grass dehoñ zo bet añrejistret kalz deuh oute ha laket ar vrud vad d'hond war lod deuh oute. Peusgoude, Son House a'h ae diwar e vuhe publik, ken a'h ay ar blues da vé hadtaveet e-kerzh ar bloavejoù 1960. Sterd oa bet da Nick Perls, Dick Waterman ha Phil Spiro kavoud roud deuh outoñ, klask war e lerc'h ba kornad Delta ar Mississippi, ha 'benn fin ar gont é bet ka'et ba Rochester d'ar mis-even 1964. Hemañ oa ba'n e bark war e drakteur é labourad an douar, pezh a blije dehoñ, e drakteur surtoud. Aet oa kuit deuh New York dibaoe 1943, ha pass laket e zoworn war e hitar dibaoe kehid zo. Labouret na bet war an heñchoù-houarn, re New York Central, ha na ouie notenn war-fed ar seurt "reverzhi blues" é tond en-dro, kement hag ar vrud vad é tond war an albomoù bet gwraet gantoñ gwechall gozh. Bet oa war ar leurenn en-dro neuhe, ba'r Stadoù-Unanet koulz ha ba'n Europ, ha bet añrejistret en-dro gant CBS records. Mehmod 'vel Mississippi John Hurt oa digemeret gant renerien an Newport Folk Festival 'benn c'hoari en 1964, ha gant re an New York Folk Festival d'ar mis-even 1965, ha d'ar mis-here 1967 ur foetañ-bro ba'n Europ 'benn c'hoari e-kerzh an American Folk Festival assambles gant Skip James ha Bukka White. Ha 'kerzh an hañv 1970, Son House da foetañ-bro a-dreus an Europ un dro adarre, ha war ar leurenn e-kerzh ar Montreux Jazz Festival ; bez zo un añrejistramant deuh e goñsèr ba Londrez, ha bet embannet anehoñ gant Liberty Records.

Med a-damm da damm, e-tro fin e vuhe, 'h ae e yec'hed da vhall, ha 'benn ar bloa 1974 a tihane ga'r c'hoñsèrioù da-vad, ha hemañ d'hond da Detroit d'ober e zemeurañs, ba'r Michigan 'lec'h na bevet da beked e varw, ablame d'ur c'hign-bew bet kroget ba'n e hourleñienn, hag alzheimer koulz 'vel parkinson. Dond a ra d'interiñ d'ar bered Mt. Hazel Cemetery. Tud deus an Detroit Blues Society a savo ur c'honsèr goude, evid gounid arc'hant 'benn lakad ur savadur war e vez. Eureujet oa bet Son House pemp kwech.

An diskoù ha videoioù gant Son House

An añrejistramañchoù gant Son House a hall be' lodennet en 4 :

- 9 chañson bet embannet 1930 gant ar Paramout Records, en mod vinil 78' a-benn gounid arc'hant. Ba kalz deuh an añrejistramañchoù-mañ zo diw chañson mem titl dehe, lakomp "My Black Mama" lodenn 1 ha 2.
- Alan Lomax na embannet traoù 'vid ar c'hultur metkîn, da-lared-é na faote ket dehoñ gounid arc'hant gant-se ("Library of Congress Sessions") en 1941 hag en 1942, un teskad 19 chañson.
- Añrejistramañchoù-studio a-benn 1965 ha diwezatoc'h pa oa bet hadtaveet e-kerzh ar « revival blues »
- Añrejistramañchoù war 'r leurenn, da mare an « hadtaveo » 'mem mod.

Sed ahe pezh zo da gavoud ba stal pe stal bremañ :

*The Complete Library Of Congress Sessions (en 1964) bet embannet gant Travelin' Man Cd 02
*Blues From The Mississippi Delta (W/Short) (en 1964) bet embannet gant Folkways 2467
*The Legendary Son House: Father Of Folk Blues (en 1965) bet embannet gant Columbia 2417
*In Concert Oberlin College (en 1965) bet embannet gant Stack-O-Hits 9004
*Delta Blues (1941–1942) bet embannet gant Smithsonian 31028
*Son House & Blind Lemon Jefferson (1926–1941) bet embannet gant Biograph 12040
*Son House - The Real Delta Blues (1964-65 Recordings) bet embannet gant Blue Goose Records 2016
*Son House & The Great Delta Blues Singers (gand Willie Brown,) bet embannet gant Document Cd 5002
*Son House At Home : Complete 1969 bet embannet gant Document 5148
*Son House (Library Of Congress) bet embannet gant Folk Lyric 9002
*John The Revelator bet embannet gant Liberty 83391
*American Folk Blues Festival '67 (1 Cut) bet embannet gant Optimism Cd 2070
*Son House - 1965-1969 (Mostly Tv Appearances) bet embannet gant Private Record Pr-01
*Son House - Father Of The Delta Blues : Complete 1965 bet embannet gant Sony/Legacy Cd 48867
*Living Legends (1 Cut, 1966) bet embannet gant Verve/Folkways 3010
*Real Blues (1 Cut, U Of Chicago, 1964) bet embannet gant Takoma 7081
*John The Revelator - 1970 London Sessions bet embannet gant Sequel Cd 207
*Great Bluesmen/Newport (2 Cuts, 1965) bet embannet gant Vanguard Cd 77/78
*Blues With A Feeling (3 Cuts, 1965) bet embannet gant Vanguard Cd 77005
*Son House/Bukka White - Masters Of The Country Blues bet embannet en mod DVD gant Yazoo Video 500
*Delta Blues And Spirituals (1995)
*In Concert (Live) (1996)
*Live At Gaslight Cafe, 1965 (2000)
*New York Central Live (2003)
*Delta Blues (1941–1942) (2003) bet embannet gant Biograph Cd 118
*Proper Introduction to Son House (2004) bet embannet gant Proper (Bez zo kalz traoù bet añrejistret e-kerzh ar bloavejoù 1930, 1940 & 1941)

bet tennet deus : Wikipedia, dre vras

Korn ar gerioù, troiennoù pe formoù dïaes da gompren doustu

Kempred gant : Contemporain de
Mehmod 'vel : Pareil que
Mign-oc'h-mi : De plus en plus
Despuner : Collecteur
(H)adtaveo / (H)adtaveet : Redécouvrir, redécouverte (n.) / Redécouvert
Ur foetañ-bro : Une tournée musicale (dans ce contexte)
'metkîn = nemetken : Seulement
Dond a ra d'interiñ : Il sera enterré
Un teskad : Un ensemble de

Jack Bruce

2008-02-03T10:33:00.018Z

Jack Bruce (bet ganet d'ar 14 a vis-mae 1943, John Symon Asher Bruce deuh e hano-bades) zo ur musissian deuh bro-Skoss (bass elektrik, harmonika, violoñsell, piano, koñgass, gitar...), ha kaner kenkoulz evel komposer. Hemañ zo ba Essex bremañ, en bro-Saos, gwraet e zemeurañs en ene.

Hemañ zo bet ganet ba Lanarkshire ba bro-Skoss, mond a rae alïes a-walc'h da foetañ bro, ba'r C'hanada ga'd e dud, ha da beked ar Stadoù-Unanet e-pad un treusiad 'e. Ha Jack da vé enskrivet ba azhpenn 'vid 14 skol, an eil goude heben, d'ar fin toud ba'r Bellahouston Academy, ken a'h ay ar maout gantoñ, heni ar c'honkour violoñsell koulz ha heni ar c'homposiñ ba'r Royal Scottish Academy of Music and Drama. Na blije ket kement-se da pennoù-bras an akademi lar vefe Jack é c'hoari musik jazz 'kichenn studïal 'n ene, ha hègn prestig goude da lâr' sklêr dehoñ « dihan ga'r musik-se pe ke'zh alemañ »... Ha Jack d'hond kuit.

Aet é d'an Itali goude, da foetañ bro un tamm, ha c'hoari doubl-bass ga'r Murray Campbell Big Band. Deut ba Londres en-dro, hag ahe komañs an traoù da siriusiñ un tamm bihan, mond a ra ga'r Blues Incorporated da c'hoari, gant Alexis Korner en 1962, hag en o zousk Cyril Davis, Charlie Watts, Ginger Baker, ar saksofonist Dick Herckstall-Smith ha Mick Jagger ; an organist Graham Bond, aet bassist da neuhe, hag ar gitarist John McLaughlin, bloa war-lerc'h o-daou. Mond a raent assambles deuh un eil stil d'egile : bebop, blues, rhythm & blues. Hag assambles gant musissianed ar Graham Bond oa Ginger Baker é c'hoari 'e. En 1963 'h a pep heni deus e du, ha Dick, Ginger, Jack ha Graham da c'hoari musik assambles ha bé gwraet Graham Bond Organisation deuh oute. Daou albom bet embannet, med na'h ay ket bet gwall bell ar vrud gante. Ha 'vid-se neugn bet un enflüañs serten war musissianed 'zo a-sort gant Keith Emerson, Jon Lord, Bill Bruford ha John Bonham

Goude-se 'h a ba-tousk The Bluesbreakers gand John Mayall (hag Eric Clapton) kent komañs en 1966 gant e strollad bet chomet ar mignañ aneet dibaoe, ar c'hentañ power trio en istor (pe supergroup 'vel a vije laret deus-se d'ar mare-se) Cream ; hemañ bassist, kaner, ha komposer deuh ar lod brassañ deus ar c'homzoù ha chañsonioù, assambles ga'r poët Pete Brown ; Ginger Baker deuh e vatiri hag Eric Clapton ga'd e hitar. Cheñchet e vass gantoñ ha preñet ur Gibson EB-3. Petramed e-mesk komzoù 'so a haller menegiñ :

Sunshine In Your Love

We're Goin' Wrong

Tales Of Brave Ulysses (Live 1968)

Politician, I Feel Free, NSU... (Tales Of Braves Ulysses bet skrivet gant Martin Sharp, hemañ liver kartoñs-golo an albom Disraeli Gears)

Hag a-bep seurt traoù 'n-eus gwraet goude Cream. Lakomp : ur c'hoñser bet filmet e-barzh un antrepo kozh en 1969 (Supershow bet hadembannet en mod DVD gant Eagle Vision, en 2003) ha gantoñ Buddy Guy, Buddy Miles, Stephen Stills, Eric Clapton, Jon Hiseman's Colosseum, Glenn Campbell with The Misunderstood, Roland Kirk Quartet, Dick Heckstall-Smith ha Chris Mercer.

"My Time After While"

Bet é bet gant musissianed all é labourad 'e, lod aet ar vrud vad warne, sort da Lou Reed en 1973 (an albom « Berlin »), Frank Zappa en 1974 evid un tamm deuh an albom « Apostrophe », ha tud heleizh c'hoazh, jazzmen sort da Tony Williams, John McLaughlin ha Carla Bley. Evid-afer e albomoù, ar re geñtañ, zo moien da lakad war-wel doc'h :

"Songs For A Taylor" (en 1969 assambles gant George Harrison, Chris Spedding, Jon Hiseman, John Marshall, Felix Pappalardi, Harry Beckett & Henry Lather ha Dick Heckstall-Smith & Art Themen).

"Things We Like" en 1971 (jazz gant John McLaughlin, Dick Heckstall-Smith ha Jon Hiseman).

"Harmony Row" en 1971 (gant Chris Spedding ha John Marshall).

"Out Of The Storm" en 1973 (gant Steve Hunter, Jim Keltner ha Jim Gordon), bet hadembannet a-nevez 'so ha renevezet ar son.

Gwraet neus muzik rock, kasi hard-rock (West, Bruce & Laing "Why Dontcha", BLT (gant Robin Trower), gant Arlen Roth 'e... ha jazz (gant Michael Mantler, Kip Hanrahan, etc...), Rocket 88 (gant Charlie Watts hag Alexis Korner).

Embannet zo bet ur pakad 3 CD en 2008 gant ar BBC ha Polydor : "Jack Bruce / Spirit" (CD 1 en 1971 an 9 chañson geñtañ gant Graham Bond, Chris Spedding, Art Themen ha John Marshall, hag an teir re all en 1971 ha 1972 gant John Surman ha Jon Hiseman / CD 2 en 1975 an eizh chañson geñtañ gant Mick Taylor, Carla Bley, Ronnie Leahy ha Bruce Gary, hag an diw re all en 1978 gant John Surman ha Jon Hiseman / CD3 en 1977 an 11 chañson geñtañ gant Hughie Burns, Tony Hymas ha Symon Phillips hag an heni diweo en 1978 gant John Surman ha Jon Hiseman).

"How's Tricks" en 1977 (gant Hughie Burns, Tony Hymas ha Symon Phillips).

E-kerzh ar bloavejoù 1980 a c'hoario gant lod deus e gozh kamaraded. En 2001 zo bet embannet ur pakad 2 CD "Jack Bruce, Doing this... on Ice!" gant NMC Music America, ur c'hoñser ba Denver en 1980, assambles gant Clem Clempson, Billy Cobham ha David Sancious.

"I've Always Wanted to Do This" en 1980 gant Billy Cobham, Clem Clempson ha David Sancious, bet hadembannet a-nevez 'so gant Esoteric Recordings.

"Automatic", bet embannet war vinil 'metkîn gant Edward Kassner Music Co Ltd, en mis-kenver 1983.

"A Question Of Time" en 1989 (bet ur bilbern tud é c'hoari gantoñ : Ginger Baker, Vernon Reid, Vivian Campbell, Alan Holdsworth, Bernie Worrell, Albert Collins, Jimmy Ripp, Paul Barrere, Tony Williams, Gary "Bone" Cooper, Margrit, Malcolm, Jonas Bruce, Mark Nauseef, Zakir Hussain, Dougie Bowne, Nicky Hopkins, Steve Jordan, The Savage Horns, The SoMa Footlights Chorus, ha The Golden Gate Boys Choir).

E-kerz ar bloavejou 1990 'n-ez dalhet da añrejistra ha da c'hoari war ar leurenn, hag en tu all d'ar bloavejou 2000 da beked an dez a hirie. Menegom an teir chañson brao-hardî bet c'hoariet gand Rory Gallagher hag e strollad - n'euz ket bet gwrêt mioh maleüruzamant - en 1990 bet filmet gand an WDR e-kerz ar Rockpalst, ha bet embannet eur pakad kàer a 3 DVD war ano Rory Gallagher n'euz ket pell 'zo, hag an teir chañson ba fin-toud an dride DVD, nag a blijadur é chilaou an daou re-mañ é c'hoari asamblez!

"Somthing Els" (bet añrejistret en 1987) ha bet embannet en 1993 (gand Eric Clapton, Maggie Reilly, Clem Clempson, Peter Weihe, Stuart Eliot, Trilok Gurtu, David Liebman ha Dick Heckstall-Smith A.O.).

"Cities Of The Heart" en 1993, eur pakad 2 CD deuh eur hoñser en Kologn, bet filmet gand an WDR, evid festa e 50 bloaz gand eun druillad muzisianed kamarad gantoñ (Henry Lowther, Ginger Baker, Simon Phillips, Maggie Reilly, Gary "Mudbone" Cooper, Gary Moore, Clem Clempson, Dick Heckstall-Smith, Art Themen, John Mumford, Bernie Worrell, Jonas Bruce, Malcolm Bruce, François Garny, Gary Husband, Pete Brown ha Kip Hanrahan).

Choazet eo bet Cream ga'r Rock And Roll Hall Of Fame en 1993 ha c'hoariet 3 chañson asamblez neuhe.

En 1994 'n-euz c'hoariet gand Gary Moore ha Ginger Baker, pez vo gwrêt BBM deuz ar strollad (Bruce, Baker, Moore ; eun albom : « Around the Next Dream »).

City Of Gold / I Feel Free (1994)

"MONKJACK" en 1995, bet embannet gand CMP Records, Jack deuh ar piano ha Bernie Worrell deuh eun Hammond B3 Organ.

Ha petramant traou all gand tud all c'hoaz : ar Ringo All-Star Band en 1997 (gand Ringo Starr, Peter Frampton, Gary Brooker etc...) en kaset video 'metkîn...

White Room (Pine Knob 1997)

Sunshine In Your Love

Ha gand Uli Jon Roth en 2001 ive (gand UFO, Cleve Bunker etc..., bet embannet « Legends Of Rock » gand Uli Jon Roth diwar ar hoñsèr en 2001) ; ha Glenn Hughes ha Michael Schenker, John Cage, John MacLaughlin, ha me oar-me c'hoaz...

"Shadows In The Air" en 2001, bet embannet gand Sanctuary Records, gand eun druillad kamaraded a-goz (Eric Clapton, Dr John, Gary Moore, Vernon Reid, Changuito Luis Quintana, Alfredo Triff, Malcom Bruce, Milton Cardona, Richie Flores, Robby Ameen, El Negro Horacio Hernandez, Andy Gonzales, Jimmy McDonald, Pirro Rodriguez, Miguel Xenon, Mario Rivera ha Papo Vasquez).

"Rock Legends" koñser en 2002, bet embannet en mod DVD gand Regeneration Ltd en 2003, bet filmet ba The Canterbury Fayre 2002 (gand Vernon Reid, Bernie Worrell, Robby Ameen, El Negro Horacio Hernandez ha Richie Flores).

En 2003 zo bet gouiet la oa krog ar hrign-beo ba'n e avu, ha c'hwistet an treuzplanta, med beo Jack papred, ha yahoh 'benn bremañ...

"More Jack Than God" en 2003, bet embannet gand Sanctuary Records (gand Bernie Worrell, Robby Ameen, El Negro Horacio Hernandez, Richie Flores, Vernon Reid, Godfrey Townsend ha Malcom Bruce).

"Jack Bruce at Rockpalast", bet embannet en 2005 gand an WDR ha Rockpalast, eur pakad 2 DVD tri hoñser enne (DVD1 : Jack Bruce & Friends en 1980, ha Jack Bruce e-hun'-penn deuh ar piano en 1990 / DVD2 : Jack Bruce Band en 1983 > 293 mn. en oll!).

En 2005 a-benn ar fin, a'h ay Jack Bruce, Ginger Baker hag Eric Clapton da Londrez da c'hoari asamblez 5 kwech ba'r Royal Albert Hall (ha deut eur pakad 2 DVD diwar ar hoñseriou), ha d'ar Stadou-Unanet (ba'r Madisson Square Garden) goude ive.

"Seven Moons" en 2008, bet embannet gand Floating World/Evangeline Records Ltd., hemañ é c'hoari asamblez gand Robin Trower ha Gary Husband.

Ha nevez 'so eur pakad 6 CD "The Anthology - Can You Follow?", bet embannet gand Esoteric Records, 110 chañson e-barz, traou bet chomet diembann beked-henn ha traou all a-bep sort gand tud a-vil-vern...

Lakad Ubuntu e-leh Windows

2007-10-25T12:27:00.013+01:00

LAKAD UBUNTU BA-LEH WINDOW$

Bet tennet diwar 'r sit www.ubuntu.fr dre vraz

AR FILOZOFI UBUNTU

Trôet é bet ar bajenn-mañ diwar an heñi philosophy ba'r sit ofisïel.

Savet é bet Ubuntu diwar or filozofi, an heñi zo gouestlet d'ar softweriou digor*. 'Michañs 'h ay dre beb korn-bro dre ar bed a-bez, ha gantoñ madou an teknoloji eñformatik digor ha digoust.

SOFTWER DIGOR HA DIGOUST

Savet é Ubuntu gand eur gumunïez. Houmañ a labour war or sistem-operi, ha war on teskad klok a brogrammou eñformatik hag a'h a en-dro gand softweriou digor ha digoust. Ba pez é derh-dero ar filozofi Ubuntu a-fed ar Softwer Digor zo idealiou mod-mañ :

- Neb a ra gand on ordinateur a glefe bé libr da oberia, kopïa, kas d'ar re all, studïal, lodenna, cheñch ha gwellaad ar softweriou a ra gante, forz pese mod a vefe, heb dispigna tamm euro ablame da frejou-lisañs pe traou a sort-mañ.

- Neb a ra gand on ordinateur a glefe bé libr d'ober gand softweriou e langaj pe langaj.

- Neb a ra gand on ordinateur a glefe bé gouest d'ober gand neb softwer zo e-barz, na pa vefe andikapet anehoñ.

Neuhe vé kavet roud deuz ar filozofi-mañ ba peb heni deuh ar programmou zo barz Ubuntu. Ha dram a-ze, termou-lisañs ar softweriou zo e-reñk ga'r filozofi-mañ, deut diwar ar politik war ar lisañs gand Ubuntu. Pé vé enstallet Ubuntu ba'n ordinateur vé dalhet kazi bewech d'an idealiou-mañ ga'r programmou a'h a en-dro gantoñ. Ha labourad a ram piz a-benn ma vefe peb lod deuz Ubuntu p-o emm anehoñ diwar or lisañs digor. Gwrêt vé direizadennou bremañ memestra evid-afer pilotou 'zo, NVIDIA hag ATI surtoud, pé n'euz ket moien d'ober propr ga'n hardweriou-mañ gand pilotou kod-digor, petramant war ordinateuriou heleiz, na vefe ket posubl peurenstalli en-stabil Ubuntu en enne. Laket eint neuhe barz or plas strizig deuh ar sistem, dre-ze vo êz a-walh lemen anehe pa n'o ket emm deuz oute kîn.

SOFTWER DIGOR

Kaset vé Ubuntu en or mod digoust d'an dud ha den na garg tamm euro e-bed gand Ubuntu. Ya, med da geñta, toud ar softweriou zo laket digor da neb a ra gand Ubuntu. Ar mô-se hall ar gumunïez mond war-vrasaad, ha pep heñi hall kas e skiant-preña hag e ouïegez evid gwellaad Ubuntu ha lak' anehoñ implijabl ba broiou hag endustrïou all.

Diwar What is the Free Software deuh ar Free Software Foundation é bet definiset ar librenteziou, ar re zo fondamant koñsept ar softweriou digor, mod-mañ :

- Pep heñi n-euz droad d'ober gand or programm, evid forz pe sort rêzon a vefe.

- Pep heñi n-euz droad da studïal ar mod zo d'or programm di hond en-dro, ha da jeñch anehoñ 'vel n-euz hoant d'ober.

- Pep heñi n-euz droad da gas kopïou deuh or programm d'e gamaraded.

- Pep heñi n-euz droad da wellaad or programm ha d'heh embann 'n e vod d'ar re all, a-benn ma vefe paket on tamm gwellaad ga tou'n dud.

Or mouvamant sosïal koherant é an heñi a ra war-dro ar softwer digor dibowe aspenn ugent vloa. Prodüet zo bet milionou a linennou-kod hag a zïellou gantoñ, ha mem mod : or gumunïez beo-buhezeg hag oberiant. Stad zo ba tud Ubuntu da vé or lodenn deuh an dra-he.

SOFTWER KOD-DIGOR*

An term open-source en saozneg (kod-digor en brezoneg) zo bet impentet e 1998 evid nulla ar forhelleg ma oa êt ar ger free da vé (hag a zinifi digoust kenkoulz ha libr).

Ba'n Open Source Initiative é bet diskrivet ar softwer kod-digor, ba'n Definition of Open-Source. Tamm ha tamm 'h a mouvamant ar softwer kod-digor da blija mign-oh-mi d'an dud ha da vé anaveet dre ar bed a-bez.

Eüruz ar re zo é poagnal da labourad war Ubuntu d'ober en mod kod-digor. 'Kichenn lod, gwell gante lak ar softweriou kod-digor hag ar re « digoust » pep heni deuz e du, a-heligenta, ha difer pez a fôtefe dehe, dem-ni n'é ket gwir lar na vije ket moien d'an dud labourad asamblez newaz. Bez zo tud deuz an « an daou du » é labourad war Ubuntu, ha kalz deuz oute zo gouestlet d'an « daou du » just a-walh.

Pôtr-Job : Mestr atao war an dachenn

2007-10-25T14:18:00.004+01:00

Ya me lâr doh, amañ ‘ma mestr an dud,

A oar kas ar hillog hag ar yér d’o hlud !
Leh ma ‘n-im gav himañ,
N’eus nintra d’ober nimed ‘n-om chacha:
Riñset an ti, riñset ar blasenn,
Hag ar pôtr-Job : mestr atao war an dachenn !

Goulennit digand an archerien.
Tazig pôtred ! gand o zabrenn,
Oan paket ganto
Eur wech o tond d’ar gêr euz ar friko,
E karr bi’n tonton Jakez
Hep goulou nag alumetez.
Ha me diskenn war ’n hent-praz
Ha selled outo fas-a-fas.
Tri a oaint mardendoue,
Nag o zri krog em chupenn ;
Ha da houll, na ma lavarfen : na piou oan, na piou oan ket,
Na da beleh teuen, na da beleh oan o hond.
Na oan ket bet nehet :
Eur chech troad, eun tôl krenn hag eun tôl penn,
Hag eun tôl ru' war ‘r marhad :
Strinket o zri da skrapad !
Ha me er harr, ha fouet an êr, ha d’ar gêr.
Sonn’t eo ar skaon da’m marh-lawig,
Eur harr oh ober “kwig-kwig-kwig“.
C'hoerzin a rên ken,
Ledet o zri war o hrabanou :
Riñset an ti, riñset ar blasenn,
Hag ar pôtr- Job : mestr atao war an dachenn.

Goulennit digand Mari-Jann
Med arabad eo doh ober van,
Kar me gar ma gwreg evelato :
N’euz treh dehi da lakad urz e-barz an ti
Ha da zeha da Jopig e vhri.
Med allas, mar eo 'vid eur banne kafe
N’ouzon ket da begehid a yafe.
An dez all a oa êt da gafeal, da raneal
Da di Jakes e-pad c'hweh eur.
Mardendoue, eur gont sonn n’eo ket va breudeur
Ha me o hond, mond d’e herh(ad).
Erruet en ti,
Leun an ti a wrage' :
Marivonig ha Julie,
Catherine ha Louise
Ha n’ouzon ket ped-hini ;
Bodet toud en-dro d’eun dôlig ront,
Pep-hini oh ober î gont.
Kafe er bolennou,
Likeur melen er gwerennou,
Ha maradendoue eun tamm lip a-bao
Hag al lachefre war an dôl vrao !
Setu, amañ ar moumant,
A voa merhedigou hag a ra stad,
Deuz o lañchenn ha d'o gourleñienn,
Treh d’ar bôtred maradendoue !
Petra 'm’oun-me « Mari-Jann » ? dra garwder
« Dond a ri doustu d’ar gêr ?! »
« Oo » emezi ‘n-eur c'hoerzin
“Me yay d’ar gêr pa blijo ganin !”
Te pôtr-Job, pa ‘h ez d’ar foariou
A jom brao d’ober kovajou.
"Nondedïe stagen ! Mond da rebech' d’ar pôtr-Job e vanne ? „
Ha me distaget 'kreiz an dôl,
Eun tôl dorn 'vel eun tôl kanol :
Boumm !, krak !, torret ar gwîr hag ar boutaillou,
Strinket e pip tu a-dammou !
Ma 'p-iche gwelet doh rikikiou,
Eur mor gafe ‘redeg dre al lor-zi
Hag ar bern logod a rede dre ar prenestr, ha dre ’n nor,
Dre kement toull a ga'chent digor.

« Ahanta Mari-Jann, mond a ri ? »
Riñset an ti, riñset ar blasenn,
Hag ar pôtr-Job, mestr atao war an dachenn !

bet kontet gand Job Kahut ba Kazetenn Ar Menez e 1981 ha bet laket dre skrid genin

Ur Vuhez Làeret Diwarne

2007-10-27T12:12:00.002+01:00

Sed ahè eur gontadenn bet savet genin

Div eur anehi dijaig, badaouet an tamm Erwan ga’n evajou 'n-a lonket destanoz - a ya ‘hat, traou oa êt ba’r gourleñiou, krak-ve'o an dud-toud kazimant ba penn kenta, ha êt toud me'o-mik-dall ha divemoret net ba fin an noz -, ha heñw roi eur zell en-dro dehoñ evid tap’ krog ba’n î voutou, med divanet eo evid-c'hoaz, ha brilabraillet e gambr, kement-se ‘nez gou’d dare dehoñ pesa mod oa digoue'et an traou gantoñ pa oa antreet ‘n eno. Ay’ oa displên gand î dreid, imobil ha keñset mat, êt a-dreuz ga’r boeson jildrenk hag an tammou taz 'n-a bet tranket, ha boutaillajou Rhum bet goulanteret ken prim hag an treid-pank-ostaleri ba’n î dousk mell-divell, pe pratikou foet-boutik ar re-hè, koulz lâred. Ar re-hè oa gwir zeherien barikennou ‘ta, gwall drôet da skarz d’an traoñ war eun dro ha roi plouz d’an dud da chakad ken kàer all, ar re-mañ gand o lerbaj a-bep-sort zo toud amañ. Laket 'n-oa-int anehoñ da lonko sof-kont, evel a vijent bet e-barz eur honkour mannaket. Hag eur hrabochad gante, tàered foll gand Erwan hag e gañfarded, ha me lâr doh n’eo ket ober goap pezegur oaint toud lip-chopin kenkoulz an eil evel egile.

- O nondedïe, mah an traou ba ma vhenn
Amañ ar 'hî-mañ, gorve'et dichafoul war e glud.
- Oo, dao din rañvad ma baretennad shit doustu
Ma zo moien dehoñ kaoud anehi ba’r seurt boutik leh ‘ma o chom 'barz, evid gortoz ar boan-benn da zihann pe da zousâd, hag e n’ompenn da zigoeñw'. Fin divoesonia ‘ta… .

Ha set’ heñw o furchal ha firbouchal ba kostez e wele digempennet, o nijal e spered d’an neñw. Hemañ na oar ket gwall vad petra zo gantoñ, med ‘ma ket ba’n î jeu. Êt skuiz amañ mar'hat oh ober memez tra sul-gouel-bemdez. Ha maradendoue ! Zammet ga’n anoued, an dra-hè n’eo ket eur souez sort e-béd pezegur oa ‘gozig evel eur hi-stag destanoz ; kropet penn-kil-ha-troad ga’r riou, ha heñw o chom ba-tal an nor da jugudi, ha kousk war-lerh ba’n tamm “gwasked”-ze. A ya, tapet 'n-a eur zahad pe eun toullad oh ober bos seurt 'n-a gwrêt deh. Ha frêo a ra an avel 'pad ar goañv ‘hat, ha barrajou glô a-lajadigou sikén. Ha d’eun dén kaoud an toufad krog ennoñ eo gwelloh dehoñ (m’eo êt skuiz-maro) kaoud n’euz forz pesort ti mogedeg evid eur ru vraz aveleg seurt oa deh !

Med ne ra forz, hemañ zoñje dehoñ la’h afe en-dro da c'hoari an obidaou fenoz gand Mathieu, eur mignon dehoñ. Be' vo ba kostechiou Karaiz sur a-walh. Dao dehoñ mond da wel' anehoñ evid gou’d hirroh eun tamm pesa mod mond ba kêr. Erruet ba dirag dor an ti :

- Dao, dao. Amañ 'maout Mathieu?
- Ya ya, ay on.
- C'hoa’i a ra ma hôtr, penôz ‘m’ ho kont dibaoe?
- Oo Poan ba ma vhenn med mad ar jeu, ale deuz ba’n ti

Ha kôjeet 'n-eu’int asamblez 'pad eun eur pe ziou ar mod-se ha butuni hash eun tamm bian, êt da wel eur mignon all dehoñ war-lerh, Fañch. Be' oaint tri ar mod-se é kôjeal ha butuni en-dro d’eun dôlig ront ‘kehid ma oa Neil Young é kano ba’n ordinateur. A-benn ma oa difin an abardahez oaint bet partïet kuit evid mond d’ar fest ba kêr. Digoue'et ba-tousk mil pe daou vil a dud, ha toud ga’r memez c'hoant : taped eur zenkellad ha mond da dourhellad. Med bon, be' oa an drantell da blanta a-rôg hag an dra-hè zo gast da brepari !. Goude bet echu ar labour eint êt toud ga’r boeson, deuz o lañchenn d’o gourleñienn, treh d’an dud siriuz, meritet oa hag e-ze!.

Ba’n drantell oaint, trankil papred, butuni, ev eur bann’h, hag eun uho foeltro warn'hè, hag hègn zavet ba o sao a-strabouill-kàer. Ha doustu war-lerh Erwan da zoñjal la vijent bet maro-mik normalamant, beñ ya, prest a-walh oaint lahet… med 'oaint ket ! Êt eint mêz d’an daou lamp. Ha nag eur spont : na oa nekon e-béd kîn tro-dro dehe. « Med petra zo digoue'et neuhè ? peleh ‘ma an dud, da beleh eint êt ? Maro om matrese, êt d’an anaon a-daol-trumm….” Fin na oa den e-béd evid respont dehe, ha hègn é kantreal ‘biou da toud an trantellou. Ha set’ deut ar zoñj da Erwan : “matrese 'm-euz tranket re a dazou, med 'oain ket ma-hun’-penn memes-tra, a’ mod-se é foeta hent heb kompren notenn ba’r pez a zigouez“.

- Mathieu, petra c'hoarvez amañ, 'gomprenan ket seurt e-béd, da beleh eint êt toud ?
- N’oûnn dare… . Deuit war ma lerh, ‘h an da wel ba’r bourk, matrese vo tud ’n eno.

Eun dra 'n-euz remerket koulskoude pa zo deut dehoñ digor braz e fronellou, drol an-heni eo an êr, n’eo ket flêriuz an-heni eo, med n’euz c'hwezadenn na koumoulenn e-béd kîn ba’n oabl. Ha trouz e-béd kîn kennebeud. Matrese eo an dra-hè an anaon, eur sort béd leh n’euz dén e-béd, n’oun ket evid disklipa an dra-hè, med pez zo sur lar eint tri memestra evid ar poent.

Bon mad eo, digoue'et eint ba’r bourk. Toud an traou zo normal, evel kis-ha-kustum : kirri, tïer, staliou ha me oar petra toud c'hoaz… ar bourk kwa. Med dén e-béd ba kêr kennebeud. Komañs eint da ve' ankeniet eun tamm. Hag Erwan da roi eur zell war an horolaj stag deuh ar mêri, ha 7 eur. 7 eur? Med 7 eur oa eun eur zo dija. Ha Mathieu da zell deuz e vontr ha: 8 eur-ha-kard. Oo drol an dra-hè, med petra an diaoul a hoarvez amañ ‘r 'hî-mañ, malezandoue? An horolaj chomet a-sao, dén e-béd ba kêr ha c'hwez ar hoz aspenn-ze.

Aze'et oaint é vutuni hash pa 'n-euz remarket Fañch goulou eur steredenn bet lahet evel eur flumichenn.
- O nondedïe, pe 'm-euz butunet re pe… gwelet 'm-euz goulou eur steredenn bet lahet, c'hwi hall kredi ba’r pez a lâran-me, ha draw un’ all
- A ya gwir eo, drol ‘mestra. Kreñw an hashish hañ.
- N’eo ket an dra-hè tamm e-béd, me 'm-euz ket butunet c'hoaz ha gweled a ran mad ar steredennou o hond da nintra ar mod-se ive.

A-benn div eur ne oa steredenn e-béd kîn ba’n oabl du. Nehet oaint ga’n dra-hè, inkomprenabl oa, ha hègn da glev eun drouz vouzaruz !. Me lâr zo doh oa kroget an anken en enne, ha nag eur spont pa’h eo bet debret ar loar a-damm da damm dirag o daoulagad dirampet. Komprenet 'n-euz a-greiz-toud, ha hemañ da zoñjal 'barz eur film 'n-a bet gwelet daou vloaz ‘so - lonket 'm-euz e hano med se oa kôz deuz mell pez viltañsou hag a zibre an amzer pase-echuet -, kerkent ha zoñjet 'barz ’h a hemañ d’an drantell d’an daou-lamp ’n-eur espera an tanfoeltr a gasefe anehe en-dro d’an amzer a-vremañ. Ha gortozet 'n-eu’int e-pad m’en-om dostê an drouz, spouronet-net, ha nintra. Tamm tanfoeltr e-béd, nag a-dost nag a-bell, petra d’ober neuhè ? En-om hronna ba’n î vantell ha chom war-hed ?. Ha hègn da zant’ an traou mond da nintra tro-dro dehe, tranket ga’r viltañsou mar'hat, med n’eu-int ket kredet mond da lakad o vhri mêz an drantell evid gwel.

Hag a-dôl-trumm trouz e-béd kîn en-dro. Ha pa n’eu’int kredet lakad o vhri mêz n’eu’int gwelet nintra evid lared ar wirionez, evel eur pez toull du hep foñs hag an drantell o tonna warnoñ ha hègn ’n enni. Chifoket o zri ar mod-se, kollet ba toull an amzer, hejet ba korventenn ar béd pase-échuet. Hag eun uho a-greiz-toud, ha sklapet an drantell a-dreuz gand eur sort tanfoeltr all diwanet diwar neb-leh. Echu ar jolori ha trouz an dud dond en-dro, gras dehe klew tud en-dro.

Deut mêz ha poan ba o izili-toud. Ha nag eur spont, an tri gañfard êt mil goz, disneuñ. Êt koz toud heb gou'd dare dehe, med petra zo digoue'et dehe neuhè ba’n amzer pase-echuet ? a lârefeh sur-walh. Matrese eo ba’n toull du lar eint êt mil goz ar mod-se, pé na oa nintra tro-dro dehe. Surprenet an dud é wel anehe, petra zo oh ober tud koz 'barz eur fest ar mod-se ? ga dillajou tud yaouank aspenn da ze, ya ar re-hè oa gwisket ga pillou mod-nevez, mod trash eun tamm. Med, memestra, dre-forz soñjal 'barz oun deut da gompren ba’r pez zo c'hoarve'et dehe : sur a-walh eint êt koz ga’r foeltradenn 'n-euz kaset anehe da beked ar béd a-vremañ. Kurjet an amzer pase-echuet pé oaint ba’n toull du, hag evid mond er-mêz eo bet nesesèr dehe paseal dre eur vuhez a-bez, a-benn hadkavoud hon amzer dem-ni.

Kweket eint, dizrannet o halon, êt a-horvez o zri, tôlet evel vil loned êt skuiz gand hej-dihej an amzer o c'hoari ga’r buhejou.

Doue d’o fardono.

Echu.

Foar Nedeleg Ba Uhelgoat

2007-10-27T12:31:00.002+01:00

Amañ ‘r 'hî-mañ ba kosté Uhelgoat, amañ vije diw foar bep mis ba Uhelgoat, bremañ n’eus ket foarioù kin, bremañ n’eus ken ‘méd marc'had kwa, a-taw. Med gwech-all vije diw foar, foar ar vis d’ar yow kentañ deus ar mis, ha foar an dride yow da-'houde. Setu, ar foar kentañ à‘r bloà a houzez, ar yow kentañ à‘r bloà, ha hou'zh vije gwraet ar foar an dé kentañ ‘r bloà, foar an deroù mad. Hag hou'zh oa foar ar yowankis hag a vije tud é kanañ, hag é tañsal, ha da zañsal ha kanañ da zañsal war ar blassenn ba Uhelgoat. Foar ar re yowank kwa. Mes ar foar diwéo deus ar bloà, neuhè hou'zh vije gwraet Foar-Nedeleg deus outi. Ha hou'zh vije a-taw ba’r pemzekté diwé deus mis-kerzu. Set', war-dro Gouel-Nedeleg kwa, un tamm bi’n a-raog Gouel-Nedeleg alïes. Ha hou'zh da neuhè oa ur foar tristig vê ba mis-kerzu a houzez a-walc'h : vé teñval an amzer, glaw a vije, ha du ha toud. Set' bremañ neuhè oa ur foar kwa, ar bloà-se, ar yow-se oa trist-trist ar foar hardî. Glaw a rae ga delioù erc'h neuhè d’ar 'hiz-se. Yén oa, teñval an amzer ba’r foar ba Uhelgoat, oa an dud é tañsal war an eil troad goude egile, da 'hortos marc'hadourien da zond.

A-benn ar fin oa gwelet un’ o tond, ha tou’n dud 'houlle « Te an’vez henn'zh, te an’vez henn'zh ? » ‘ran ket, dén e-béd n’anée anehoñ, pé-gwir henn'zh oa ur marc'hadour disheñvel. Ur pezh dén bras oa, hag e dok oa gantoñ war e benn lake anehoñ brassoc'h e benn a oa. Ne vê gwelet war e varw hir, ne vije gwelet ‘méd e zowlagad é lufrañ. Ha bremañ oa, e dok oa kozh ha (h)uset, med ar vantell oa gantoñ, ur vantell marc'hadour-saout oa gantoñ war e gein oa i’e : un’ hir a ruse an douar kasimant, ha vije disliwet ha disheñvel-toud, leun a doulloù. Ha goulskoude ba e 'hodell, ba e 'hodell-bruched, vije gwelet ur bakadenn-arc'hant war-wel, laket war-wel d’an dud ewid roiñ da 'hoûd lar oa arc'hant da baeo.

Ha bremañ neuhè, heñw neuhè : dén e-béd n’anée anehoñ. Tou’n dud 'houlle an eil d’egile é wel anehoñ o tond « Te ‘an’vez anehoñ paotr, te ‘an’vez hemañ ? ». Nann, dén e-béd n’anée anehoñ. Hag heñw a’h ae d’an eil aneval d’eben hañ... ha pa vije e zorn war ar loned da wel pesse mod oa lardet ar loned ha toud, da wel hag-eñ oaint mad da brenañ. E lagad, e zowlagad vije war an hini a vije krog barzh ar gordenn. An hini oa krog e-barzh ar gordenn, pa’h ae dowlagad selloù henn'zh warnoñ ranke plegañ e zowlagad. Aet oa henn'zh ar mod-se tre da beked lein ar blassenn lec'h oa ar saout deu’t war e gis, ha n-a ket bet laret komz e-béd neuhè, na goullet pris na mann e-béd, 'rae ken ’méd tastoniñ ar saout ha sell deus an dud. Goude oa aet war ar blassenn, ba Uhelgoat, ene vije ar loned bi’n war-dro d’an ilis amañ ’r 'hî-mañ : an deñved hag ar moc'h, hag ar loueoù ha toud.

Ha goude, ene, lec'h oa digouéet, n-a komañset d’ober mèm mod douzh-tu adarre. A-benn ar fin oa digouéet di-rag an ilis, di-rag or an ilis. Ha neuhè n-a paret e zowlagad war ar paotr-bragoù, sent oa war an dro d’an nor d’ar mare-se, oa chomet-eñ mantret-par war ar re-hè. Lurañ rae e zowlagad warne. Set', an dud, pé-gwir henn'zh na vouje ket, an dud oa ba’r foar oa komañset dond en-dro dehoñ, oa ur c'helc'h pell ha toud, ha heñ vouje ket papred. Inoptiset oa o selled deus ar re-hè. Ha bremañ neuhè, a-benn ar fin neuhè, neuhè oa an abardahé dija, an dra-hè oa an eur hag a teuie an aotroù person d’ar mare-se, deus ar c'hostez all d’ar lenn, d’ober e baterioù diwéo d’an ilis. Ha p’en-a gwelet ar c'helc'h-tud a’ mod-se en-dro, ha heñ ranke goulenn plass hag aet da wel, ha p’en-a gwelet an dén-se oa chomet sioul, ha laket e vis war e vuselloù, ha « roiñ peuc'h ! », da lar d’an dud roiñ peuc'h. An dud war e gis hag é bet gwelet dre ar garrhenn o hedañ an ilis aet da beked ar sakristïan, ha ba’n ilis war ene, ba ene.

A-benn ur mare goude oa digoret an nor vras war an ilis, ha hem' all, ar marc'hadour-saout, oa ene papred, par war an ilis. Ha digouéet ar person ; ‘barzh un dorn oa ar groas gantoñ uhel, ha ‘barzh un dorn all oa ar pod-doùr binniget. Ha heñw, bet n-a bet amzer hemañ all da soñjal pe-tra zo digouéet, sklapañ doùr binniget war ar marc'hadour-saout. 'Oa bet ur luc'hadenn hag ur skrijadenn spontus, ha dén e-béd n-a bet gwelet dre be-lec'h oa aet partïet an dén kuit. Set', neuhè a, ar person n-a laret d’an dud, a bep seurt n-a laret, la oa digouéet ahè pé-gwir henn'zh n’é ket ur marc'hadour oa ; henn'zh oa an Ankoù ya. Ha, neuhè, an dud n-a soñjet : lec'h be’ okupet ga’r loned, oa mioc'h okupet ga’n dud oa o telc'hen ar loned. Ya, ha neuhè oa deu’t owen dehe-toud, daoust ha d’hag-eñw oa deu’t ahè da gemer anw lod an dud oa mad da gemer d’ond gantoñ d’an ifern. Setu, tou’n dud oa kemmesket, strafuilhet-toud éh essaeo goûd pessa mod « matrèhe é aet ma hanw gantoñ, matrehe é aet ma hanw ». Med an aotroù person n-a dichalet anehe ha laret dehe « Oo, bremañ ga’n dour binniget n-eus tapet anehoñ warnoñ lar é kasimant sur é efasset toud an anwioù, me lar dit la peus mann e-béd d’ober ».

Set' ‘benn neuhè oa deu’t nos dija, ha ba mis-kerzu teu nos a-bréd. Setu, an dud oa aet neuhè etreseg ar gêr neuhè, med ‘oa ket echu ar spontadennoù c'hoazh, kar ar re ranke mond pell ga’n heñchoù-treus hag ar gwinojennoù, e-beñ n-a c'hoazh da toud ar re-hè da yédal, ha ‘barzh ar re-hè amañ ba bro Breizh-Isel, a-wechoù pa vê deu’t an nos, ba’r re-hè la vije ken ‘méd lutined, hag an Ankoù, hag an teuched, toud, hag an dud n-ije owen, set' oa ket echu an owen ewinte c'hoazh. Med ar mod-se oa digouéet gate an dé-se.

Ur gontadenn gant Jañ-Mari Skragn

Zant-Pèr, an dén-seurez hag e wreg

2007-10-30T17:16:00.003Z

Matrese n’oûoh ket tre petra eo eun den-seurez ? Eun den siriuz vez gwrêt deuz se c'hoaz. Hag eun den-seurez zo eun den 'ya da gousk bemnoz a-bred, distro d’ar gêr, debr, tap' koan asam’z ga' e wreg, mond da gousk' war-lerh. Hag ar rimodell-ze zo just a-walh war eun den-seurez, hag hemañ voa distrôet d’ar gêr just d’an noz, ha 'vel papred êt da gousk' a-bred. Hag aze oa komañs da huñreal, ha voa maro anehoñ, ha goûd a hoûh pesa mod ‘ma kont pé vêm maro, matrese n’oh ket bet c'hoaz, med memestra bez zo tud zo deu’t en-dro hag a respont lâr' dom : kant ostaleri zo war an hent, hag an hanter-kant vez un’ zo bitekle 'vel ma ouzoh toud. Set’ an dud zo boez, zo kustum da jom war an hent, o riboullad war an hent... ha ’benn ar fin, bez zo lod a lak eur z'un, bez zo lod a lak pemzektez, bez zo lod lak muioh a vizer c'hoaz evid mond d’ar baradoz, mond da weled Zant-Pèr, zo ba toull an nor ba du-se. Ha hemañ, an den-seurez, hemañ 'voa ket bet pell di hond, ha ‘benn ar fin an dez war-lerh voa digoue'et d’ar baradoz, an dez war-lerh e varo. Hag aze, Zant-Pèr oa bet soue’et-braz é wel' anehoñ o tigou’d, ha lâr' dehoñ :

- Med peseurt mod 'p-euz gwrêt ‘vid be’ ken fonnuz ? .
- Arf, me 'm-euz tapet penn an hent ha ‘h on digoue'et
- Med n’oh ket jomet war ‘n hent ba neb-leh ?
- A nann, me zo deu’t war-eün.
- Ya, set’ beñ pesa mod vo gwrêt ganoh…

pegwir aze 'voa ket o hortoz anehoñ, 'voa ket gwrêt eur plas dehoñ ba’r baradoz.

- Set’, amzer zo doh ‘vid gortoz eun tamm bian, ‘vid ma vîe gwrêt eur plas doh, me zo ‘hond da ziskouez doh peseurt mod ‘ma ar vro.

Set’ voa êt da ziskouez dehañ, fin da wel' pesa mod ’ma ba’r baradoz. Hag aze voa brao an traou !, voa chapeliou, voa gwez, voa bleuniou, fleur, ha forz pegement… Hag aze oant o hond da zell' deuz toud ar marvaillou voa ba du-se, hag aze zo bet ka’et eun ti, voa ket gwall vraz, ha ba dirag : Oo ! aze voa eur plah yaouank, ha voa brao ‘nehi ! bleo melen ganti, eur plah kàer. Set’ eñ lâr da Zant-Pèr :

- Opala, amañ zo merhed koant ba’r baradoz…
- Petra zoñj doh ? a lâr Zant-Pèr. Ar baradoz zo 'vid ar re 'n-euz meritet kaoud plijadur hañ, set’ ar baradoz zo eur leh ‘vid kaoud plijadur.
- A ya ‘hat, houmañ zo brao.
- Ha c'hwi 'p-euz c'hoant mond d’ober eun tamm tro asam’z ganti ‘vid gwel'…
- O me ‘h afe a-walh ya.
- C'hwi zo digoue'et a-bred, amañ zo amzer. Beñ 'p-euz kî'm mond d’ober eun tamm tro pegwir aze 'p-euz amzer, set’ n’euz kî'm mond.

Set’ voa bet o wel ‘nehi, êt ba’n ti asam’z ganti… ‘maon ket ‘hond da lâr doh petra neugn gwrêt asam'z. Forz peseurt mod voe digoue'et en-dro eur hard-eur war-lerh. Ya, 'voa ket bet pell anehoñ d’ober e dro, digoue'et en-dro eur hard-eur war-lerh. Set’, asam’z ga' Zant-Pèr, mond eun tamm pelloh, neugn ket gwrêt… kant metr, ma, an hini all, an den-seurez voa ba penn kenta, matrese 'voa ket kîn, set’ a lâr :

- O, pôtr paour, aze 'm-euz gwelet un’ pé oan êt 'mêz ha voa kàer i’e. Hounn’z 'voa ket bleo melen 'vel an hini all, bleo du voa, med kàer voa memestra.
- Ahhh, c'hwi 'p-îe c'hoant distroi ba du-se ?! lâr Zant-Pèr
- Of, me ‘h afe mad a-walh ya
- Ba.., 'p-euz kî'm mond, digoue'et oh a-bred, amañ zo amzer, set’ me zo aze ‘vid diskouez doh peseurt mod ‘ma ar baradoz, 'p-euz kî'm klask tañva toud ar blijaduriou zo ba’r baradoz, 'p-euz kî'm mond en-dro

Hag aze voa bet êt en-dro, ha êt ba’n ti en-dro, ha ‘voa ket bet pell anehoñ, hag aze nebeutoh ‘vid ar wech all. Ha set’ 'n-euz tapet ar boaz. Set’ deg munut war-lerh voa digoue'et en-dro. Ha Zant-Pèr lâr dehoñ :

- Brao eo bet an traou ?
- O ya, aze zo bet mad i’e. Ya, plijadur 'm-euz bet.

Ha 'voa ket bet pell ‘hat...

- Me 'm-îe c'hoant...
- A bon... lâr Zant-Pèr, c'hwi 'p-euz c'hoant distroi c'hoaz ?, un' all 'p-euz ka’et matrese ?
- N’eo ket an dra-he… Me 'm-euz… c'hoant…, me 'm-îe c'hoant… mond da gahad, lâr-heñw

Hag aze just ba-kichenn, sur a-walh eun dra 'n-a laket anehañ da zoñjal ‘michañs, voa eun tamm loch bian, ha 'voa skrivet kàer war-horre, brezoneg-galleg, galleg flour, galleg brao : Water-Closed, ha ba-didan brezoneg ken kàer all : Kabined. Set’ Zant-Pèr lâr dehoñ, diskouez dehoñ an tamm loch :

- 'P-euz kî'm mond, amañ zo eur leh evi’-se.

Set’, êt ba’n ti bian. Bon aze voa eur guvetenn, eun tamm koat laket war-horre ‘vid pas koue'o ba’n toull. Set’ êt, ha... 'greiz toud eur mell trouz : BOUMMM, …

…ha heñw en-im ga’et ba e wele, hag e wreg lâr dehoñ :

- A Malloz Chtou’, Malloz ‘n Doue !!! Divunet 'p-euz ahanoun diou wech an noz-mañ, ha bremañ ‘maoh o kahad ba’r gwele ???!!!!!!!!!!!!!!!!!

bet kontet gand eur pôtr ba Kazetenn Ar Menez en 1981 ha laket dre skrid genin

Penn bleo ru' da ma bugel eun dro adarre !

2007-10-31T17:59:00.002Z

Eur wech a oa daou zen neuhè, hag a oaint dime'et hag e-ze. Ya, med a-benn eur bloaz bennag goude-ze hag a oaint dime'et, 'michañs oa deut eur pôtr bian i'e. Ha pé oa deut eur paotr bihan, a-beñ 'n-a bleo ru', ha heni o-daou 'n-a ket bleo ru', heni e-béd deuh oute, na ba'r famill 'oa ket i'e. Sed hei oa é klas(k) gou'd :

- Deuz peleh an ôtrou Doue, lâr-hei, eo deut henn'z hag a zo bleo ru' dehoñ.
- Aa, me n'ouzon ket 'hat, n'eo ket deu' ma du din eo, lâr-heñw.
- Na deu' ma heni n'eo ket i'e, lâr-hei

Boñ, lesk an traou ar mod-se neuhè...

Ha set' a-benn daou vloaz bennag goude-ze oa deut eun' all eun dro adarre, eur pôtr bian all eun dro adarre, bleo ru' dehoñ eun dro adarre... Hag eur wech oaint komañset filori eun tamm, hañw a lâr, hei o rouspèt hardî.

- Boñ, lâr-hei, 'vo ket dao ober en-dro kin, lâr-hei, pegwir ma n'euz kî'm re bleo ru', lâr-hei, nin a lesk anehe a-goste' bremañ, 'vo ket gwrêt kîn.
- A boñ, neuhe 'dalv ket ar boan kîn neuhe lâr-heñw.

Ha pasêt an dra neuhè, deut eun heni all, pasêt, den 'n-a bet trouz e-béd kîn deuh bleo na nintra e-béd kîn. Set' goude-ze neuhè, a-benn tri bloaz bennaket, pe pevar bloaz goude-ze neu'n, deut eun all eun dro adarre, bleo ru' dehoñ eun dro adarre.

Aa, lâr-hei, ar wech-mañ na baseo ket ar mod-se, lâr-hei, nin a'h a da gaoud ar medisin da weled deuh peleh teu an dra-hè, lâr-hei, ni oblijet d'hond da Gemper... Ha vo gwel'! lâr-hei dehoñ.

Sed pé oaint êt e-barz, 'michañs oaint ket o-daou eun tamm ha oa lâret dehe gortoz, hag ar medisin lâr dehe :

- C'hwi teu e-barz ho-taou
- Ya, ya, lâr-hei, nin teu e-barz

Sed pé oaint deut, ha lâret d' en-im ziwisk'

- O nin 'm-eum ket dillad e-béd da denn', nann, lâr-hei, nin 'm-eum ket tra, nin zo deut amañ war-bouez ar bleo, lâr-hei, pegwir, lâr-hei, 'm-eum bet tri mab, lâr-hei, ha bleo ru' dehe o-dri, lâr-hei, nin zo é klas(k) gou'd, lâr-hei, deuz peleh teu an dra-hè.

- Aa, lâr ar medisin, med n'on ket gouest da hoûd deuz peleh a teu, pese mod, war an dra-hè, pegwir...
- Aa yao, dao eo gwel', lâr-hei
- A bon, med, pegehid a-peu-prè reh an dra-hè ?
- O, pé vez amzer zo, lâr-heñw, matrese eur wech ar z'un, lâr-heñw, ha matrese vez ket gwrêt...
- A ya, med, lâr ar medisin, 'rit ket alïez a-walh
- A nann, lâr-hei, ablame betra neuhè ? lâr-hei, nin 'm-eum ket amzer, nann lâr-hei. Oyow pegwir surtoud 'm-eum gwrêt tri bremañ bleo ru' eun dro, matrese ma vez gwrêt un' all vo un' ru' eun dro adarre
- A, bemde' vez gleet d'heh ober, lâr-heñw, memez diou, teir gwech bemde' pegwir, lâr-heñw, c'hwi lesk ho pinvillajou de ruillal, lâr-heñw, set' n-euz tôlet, sed sur eo bet oblijet, lâr ar medisin, dond bleo ru' dehe pegwir c'hwi 'reh ket alïez a-walh : sed eo merkleit toud hoh oustillou...

Bet kontet ga'd eur plah ba Kazetenn ar Menez n° 11 (?) en 1981

Un tamm despunad gerioù ba'r vro

2008-10-04T00:27:00.007+01:00

KWEK, KWAKA : [kwek], [kwa:ka] : Naze, foutu(e). (Plouïe, Uhelgoat + cf. J.Y.PLOURIN p.217 à Wekañ in « Initiation au Breton Familier et Argotique ») + KWEKA : Baiser (vulg.). (Plouïe)
- Ar radio zo kwek : La radio est naze. (Plouïe)
- Tapet n-eus he wek / he lod : Elle est foutue. (Uhelgoat)
- Kweket 'n-eus ‘nehi : Il l’a baisée. (Plouïe)
- Kwaket é ar post : Le poste est foutu. (Uhelgoat)

BRILABRAILH(ET) (cf. ? fr. Brinquebaler) : En vrac, en désordre (et fig.). (Plouïe, Uhelgoat)
- E stal zo brilabrailh : Son magasin est en désordre. (Plouïe)
- Un dén brilabrailhet : Un homme désordonné dans sa tête, ses mœurs. (Uhelgoat)

FLUSKET : [fflyskəd-t] : Fauché(e), sur la paille. (Plouie, Uhelgoad)
- Flusket (é)-heñw : Il est fauché (comme les blés), il a tout perdu. (Plouïe)
- Flusket 'm-eus ‘nehoñ : J’ai tout gagné (et l’autre n’a plus rien). (Uhelgoat)
(Ce mot était utilisé quand on jouait aux cartes, aux billes ..., on pariait, on perdait, et à la fin on se retrouvait sans le sou.)

ROULL TOUBOULLIG : [rul‘tubu:lig/k] Roulé-boulé. (Plouïe)
- Demp da c'hoa'i roull touboullig ! : Allons jouer au roulé-boulé !
(Se pratique sur un terrain en pente, croiser les pieds et se laisser rouler)

MEIER : [‘mεj:εr] : (cf. : Mewr). Vif, -ve, alerte, dégourdi(e), leste, agile. (Plouie, Uhelgoad)
- Pegen meier é deu’t ‘bowe 'n-eus laket e votoù-lèr ! : Qu’est-ce qu’il est devenu dégourdi depuis qu’il a mis ses chaussures. (Plouïe)
- Me oa meier ‘kehid oan yowank, pa vijen oc'h ober ba'r prajeier : J’étais leste dans ma jeunesse, quand j’étais en train de faire toute sorte de choses dans les prés. (Uhelgoat)

DIHOLIED : [di‘ho:ljəd] : Jeune branleur, pisseux (jusqu’à 12 - 13 ans), teigne, sale garnement, mal(e) élevé(e), qui ne fait que des conneries. (Plouïe, Uhelgoat)
- Pa 'm-ije freget ma zilhad, ma mamm lare diñ oan un diholied. : Quand je déchirais mes habits, ma mère me disait que j’étais un sale garnement. (Plouïe)

SKLOUM-LAGADENN : [skl’um‘laga:dən] : Nœud coulissant. (Plouïe + cf. F.Vallée)
- Pa vije stardet mat ‘r c'harrad foenn vije gwrêt ur skloum-lagadenn war beg ar vranell : Quand la charretée de foin était bien serrée, on faisait un nœud coulissant sur le bout du taquet. (Plouïe)

PENNKATOR(Z) : Qqn de bien dans sa tête, volage, folichon(ne), mais qui mélange tout (Plouïe)
- Houmañ zo pennkator : Celle-ci mélange tout.

PENN POTHOUARN : Qqn qui a une grosse tête. (Plouïe)

CHOP’-STRAKAL : [∫om‘∫tra:kəl] : Apéritif. (Plounevez du Faou)

HENT KOZH : Voie romaine. (Plouïe) HENT PRAS KOZH : idem. (Uhelgoat)
- ‘Vid mond d’ar marc'had ba Uhelgoat vije ranket kemer an hent-treus ‘vid mond ‘tre'eg Kenec’h Yaouank evid digoue'o war an hent kozh (‘vije gwrêt deus heñzh en brezhoneg, hag en galleg vije gwrêt « la voie romaine » deus outoñ) : Pour aller au marcher au Huelgoat, on devait prendre le chemin de traverse pour aller jusqu’à Quenec’h Yaouank, pour arriver sur la voie romaine.

HADVORSET : Remarié(e). (bro-Leon, cf. fr. Divorcer)
- O ! Hou'zh é hadvorset ! : Oh ! Celle-ci est remariée !

PROPARIEÑ : [pro‘parjẽ:] : Bon à rien. (Bet klevet ba Loguivy, cf. fr « propre à rien »)

SAC'HAD BUHE : Matrice. (Plouïe)

ALAKOL : En concubinage. (cf. fr. “à la colle”, bro-Leon)
- An daou-se zo alakol. Ces deux-là sont concubins.

TREUSIAD : [trø:∫əd] m. : Ajouter : Moment, instant / Part / Petit peu de. (Plouie, Uhelgoad)
- Un treuched hir pe un treuched berr : Un long moment ou un cour instant.
- ‘Pad un treuched oa bet oc'h o'r skol dèmp : Il nous a fait école pendant un moment.
- Un treuched-labour 'm-amp gwrêt : Nous avons fait une (bonne) part de travail.
- Un treuched-bale / fagod / troc'h foenn ... : Un petit peu de marche / de fagots / de coupe de foin ... .

HANOCHENN : Aussi : Gourdin (utilisé pour les humains et les chevaux). (Implijet stank ba Plouie, Uhelgoad)
- Damaïg ‘h in ga’n hanochenn war e lerc'h : Tout à l’heure je vais lui foutre un coup, il va prendre.
- Damaïg ‘h ay an hanochenn war da benn / da gein : Tout à l’heure tu vas te prendre un coup de gourdin sur la tête / sur le dos.
- Me 'm-a gwelet heñzh é haloupad, î vamm ga’d un hanochenn war î lerc'h, mar'hat 'n-a gwrêt un dra fall mannaket. Je l’avais vu en train de galoper, sa mère à ses trousses, sûrement avait-il fait quelque chose de mal.
- Tap' an hanochenn d’hond war e lerc'h ‘ta : Prends le gourdin pour venir le corriger.

DÏODET : Aussi : Attiré par qqn (amoureux), épris ; tomber amoureux
- Dïodet é gati : Il est attiré par elle.

HAG E-SE : Aussi : De toute façon, et puis quoi !?... (Plouïe)
- Pa gôjeemp an eil ga’ egile vije red dèmp kôjèl brezhoneg pugur na ouiemp ket galleg hag e-se ... : Quand nous parlions ensembles, nous devions parler breton puisque de toute façon nous ne connaissions pas le français ... .

LOC'H : Aussi : Ancien bras de mer devenu lac. (bro-Leon)

AVOULTRIÑ : Aussi : Commettre un adultère. (bro-Leon)

DISKUILH(AÑ) : [disky:λ] : Aussi : Ramasser (synonyme de dastum). (Saint Urbain)
Diskuilh patates ba’r park = despugn patates ba’r park.

YOD ARZILET : [ɟu‘darzi:lət/d] : Aussi : Bouillie d’avoine. (Plouie)

POULL STRAP : Aussi : Retenue d’eau sale où boivent les (vaches...) des fois.

GWIELENN : Aussi : Homme très souple (et par ext. : un athlète souple). (Plouïe) (cf. Gwialenn)
- O sell ‘ta, pe-seurt gwielenn é an dén-se, heñzh a bleg med na dorr ket : Ho, regarde cette homme souple, il plie mais ne casse pas.

SKALF : 1° Aussi : Intersection de deux branches sur un arbre. (Plouïe)
- Êt (é)-heñw da beked skalf ar wênn : Il a grimpé jusqu’à l’intersection des deux branches de l’arbre.
2° Aussi : Entrejambes (synonyme de "gaol"). (Plouïe)
- Êt é ba'n hî skalf : Il l’a baisée.

PATOUILHAD : [pa‘tuλəd] : Aussi : Patauger, flapoter (et donc par ext. : se salir (avec), se dégueulasser (avec)). (Plouïe + J.Y.Plourin Patouilhad p.152 in «Initiation au Breton Familier et Argotique »)
- Patouilhad a ra ga’n dour ha ga’r pri : Il patauge dans l’eau et la boue.

SKLOKA(L), SKLOCHA(L) : Ajouter : Avoir toujours un pied de travers et s’en plaindre constamment, (et par ext. : avoir des problèmes de santé), envie de couver (poules). (Plouie, Uhelgoat)
- Sklok’ a ra : Il a des problèmes de santé quasi-perpétuels.
- 'N-ur skloka ‘h a an dud pell : Toujours malade, jamais mourir.
- Ar yar, houm’ zo sklochet : La poule a envie de couver.

MOUDENN : 1° [mu:dən] : Aussi : Sexe féminin (hum.). (Plouïe)
- Lak an dorn dehi war he moudenn : Fout lui la main à l'entrejambe
2° [mu:dən‘t‘uw:əx] : Moudenn-towarc'h : Aussi : Rectangle de tourbe. (À préciser pour éviter la confusion avec 1°). (Plouïe, Uhelgoat)
- Êt é da denn moudig da Brennilis : Il est parti arracher de la tourbe à Brennilis.

KEUNEUDENN (f.) : Aussi : Quenouille (Plouïe, Uhelgoat), (et fig.) fille frivole, commère, vicieuse. (Uhelgoat)
- Hou'zh zo ur geuneudenn : Celle-ci est une vicieuse (Uhelgoat).

KASTRENN : Aussi : Pénis. (Plouïe)

KASTRENNAD : Aussi : Coup de queue (de pénis ...). (Plouïe)
- Ro ur gastrennad [ga‘strε:nεd] dehi ! : Fout lui un coup de queue !.

INKAN(AD) et INKARN : [(h)iŋka:(r)n] inkarn hag inkan konfontet alïez a-walh : Aussi : ("inkan" normalamant Piocher (marcher mal, un défaut de marche pour un cheval ou une jument, les sabots tournés vers l’intérieur) / ("inkarn" normalamant Étirer la laine pour qu’elle soit prête à être effilée par la suite (carder). (Plouïe)
- Inka(r)n a ra ar jô en-ur vale : Le cheval va l'amble.
- Inkarnet ‘vije ar gwlan ga’r merc'hed : C'étaient les femmes qui cardaient.
- Bale fall, hinka(r)n’ a ra : Il marche mal, il pioche.

LASS : Aussi : Collet. (Plouïe)
- Brem’ ‘h amp da lak ar lass ba'r garifoul-lapin : Maintenant on va mettre le collet dans le passage à lapin.

DISKLIPAÑ : Aussi : Expliquer (par ext.) / parler. (Plouie)
- Ah ! n’é ket gouest da zisklipañ an dra-he !... : Ah ! il n’est pas capable d’expliquer cette chose-là !.... .
- Disklip’ mad a ra = kôjèl a ra distag

BIGNES : m. -enn -ou : Aussi : Galette. (bro-Leon)

Â : Aussi : Câlin (pour les petits enfants). (Plouïe) ÂIG : Petit câlin (plus chaleureux). (Plouïe)
- Ro un â dehoñ. : Fait lui un câlin.
- Ro un âig dehoñ ‘ta : Fait lui donc un petit calin.

TALFASTED, TALAFASSAÑ : [ta‘lfa:stεd], [ta‘lafa:sə] : Aussi : Bâcler (cf. talfasa). (Plouïe, Uhelgoat)
- N’eus ke’ gwrêt ‘méd talfasted e labour : Il n’a fait que bâcler son travail. (Plouïe)
- ‘Blame ‘betra 'h-eus lâret d’un talafasser d’ond d’o'r da labour dit ?! : Mais pourquoi as-tu demandé à ce bricoleur du dimanche de venir faire ton travail ?!. (Uhelgoat)

YEDAL : [jé:dəl] : Aussi 1° : Surveiller, être à l’affût. (Plouïe) (+ cf Gedal)
- Yédal ar yér da ‘hont da zo’iñ : Surveiller les poules pour savoir où elles vont aller pondre
Aussi 2° : Écouter et tout savoir à propos des gens sans être vu ni entendu, et faire semblant de ne rien savoir. (Plouïe)
- Hem’ fell dehoñ gou'd toud heb lâr nintra, hem’ zo o yédal an dud. Celui-ci, il lui faut tout savoir sans rien dire, il écoute les gens sans que l’on sache qu’il le fait.

KENT-SE : [ke’sə] : Aussi : Aussi bien. (Poullaouen)
- Kent-se lahet ma vijen bet, 'm-ichen ket bet gouiet : Aussi bien je me serais tué que je ne l’aurais pas su.

DREIN-AVALOÙ : 1° Porte greffe 2° Pommier sauvage

DREIN-PÉR : 1° Porte greffe 2° Poirier sauvage

PENN-KLOK(ES) : [pɛn'klòk] (fig.) Tête de pioche, individu obtus, têtu (Uhelgoat, Plouïe, Berrien)

KAMPI(LH)ARD : [kãm'piλard] Lascar, coquin, individu louche... (Uhelgoat, Plouïe, Berrien)
Ba bourk Uhelgoat 'm-eump gwelet ur vandennad kampilharded, Au bourg d'Huelgoat, nous avons vu une bande de lascars.

PALAS(TR) : ['pa:las] Fat, crâneur / + (autrefois) une pattée chaude (du son) mise dans un linge que l'on appliquait sur le torse de qqn qui avait une toux. (Uhelgoat, Plouïe, Berrien)
Pebezh palas' é an dén-se ! Qu'est-ce qu'il est fat cet homme-là !
Soñj 'm-eus pé oamp é labourad ur wech mannaket, é tespugn patates, oa deut un dén da sell deus outom, e zoworn ba'n î hodelloù, héb lared komz e-béd, hag un' deus outom a houlle : "oh o'r petra 'ma ar plalas'-mañ ahe ?! Je me rappelle que nous étions en train de travailler, à ramasser les patates, quand un homme vint nous regarder, les mains dans les poches, sans décrocher un mot, et un de nous de demander : "Mais qu'est-ce qu'il fout là celui-là ?!"
Pa vijen é peukad, ma mamm lake ur palas' war ma feultrin ! Quand je toussais, ma mère m'appliquait du "palas'" sur le torse.

TRA-LACH / TRE-LACH : [tra'laʃ] [tre'laʃ] Incertitude (et "temps" incertain et changeant) (Uhelgoat, Plouïe, Berrien)
Fenos zo bet un tra-lach amzer Aujourd'hui il y a eu un temps incertain
Tra-lach zo etrese Ils ne sont pas en meilleurs termes.

-----------------------------------------------------------

Koat skôet ba toulloù : Du bois gaspillé

Glô da stagañ ar boultrenn : [glo də sta:g' ar bul:trə'n] petite pluie fine qui ne sert à rien pour la végétation, elle n'hydrate pas le sol.

Foetañ arc'hant ?? Ya, an dud 'blij dehe bremañ foetañ arc'hant partoud, 'vid preñañ forzh petra, 'vid prenañ traoù n'eus ket emm deus oute.
['fwe:ta a'hãnt ?? ja ãn dyd ə bliʒ dɛ brɛ'm' fwe:ta a'hãnt par:tut, vi prēnə fɔ:rs pe:tª, vi prēnə 'trɔw nøs ked e'm døzu:te] : Gaspiller de l'argent ?? Oui, Actuellement il plait aux gens de gaspiller de l'argent à tout vent, pour acheter n'importe quoi, des choses dont on n'a pas besoin.

Sell 'ta petra 'neugn gwrêt ga'r mogerioù !! freget é an ti bremañ !
[sɛ:l 'tª pe:tǝ nœŋ grɛt gar moge:rju !! frɛ:g'ɛd e ãn 'ti brɛ'ṃ !] : Regarde ce qu'ils ont fait des murs !! maintenant la maison est défigurée !

Digoueet (é) ar yeot war an hent : L'herbe déborde sur la route

Avel zo da zistroñsañ an delioù, damaig vo glô : Il y a du vent à faire pencher les feuilles (des arbres) d'une certaine façon, tout à l'heure il va pleuvoir

Ar medissin : daou lamp ba'n ti > daou lamp 'mês : Le médecin, aussitôt entré, aussitôt sorti

Spilhoù mamm-gozh : Pélagornium (petite fleur rouge/rose que l'on trouve partout en Bretagne)

Gwrêt 'm-eus an dra-he dre bréss : J'ai fait ça vite-vite

An heñi 'n-ije skôet e falz ba'n êr a welefe un' o tond ba'n traoñ /
Ma vije chetet ur vi dreist an ti, ba'n tu all, sur vefe ka'et tri : plusk, gwenn, melen : trad. non littérale de tournures pour dire en gros : Ça paraît évident / C'est sûr...

Ur sac'h na vije ket ês war da gein, ur sac'h ludu-gris vije laket war da gein pé vije fall an amzer, pé vije glô kwa... : Un sac inconfortable sur le dos, on te mettait un sac gris-cendre sur le dos lorsque le temps était mauvais, quand il pleuvait quoi...

Ha pa vije red d'ond ba'r gêr 'darre vije prest an nos da zon' dress, vijes ba'n teñval dija 'walh 'benn errued ba'r gêr : Et lorsqu'il fallait rentrer de nouveau à la maison, la nuit était juste sur le point de tomber, et tu te trouvais dans l'obscurité pour ainsi dire, avant d'arriver chez toi.

Gwinojennoù, ya. 'Vi' mon' d'ar skoul alemañ 'ranken mon' ga'r winojenn penn dre benn tre da beked ar bourk. Ha da zon' d'ar gêr oa memes tra kwa : Des sentiers, oui. Pour aller à l'école d'ici je devais suivre le sentier de bout en bout jusqu'au bourg. Et la même chose pour rentrer à la maison

Be' oa hiniennoù deus oute a ouie brezhoneg. Bet oa bet un' deus oute a oa deus Brennilis, oa bet oc'h o'r skol dèmp, 'pad un treuchëd oa bet oc'h o'r skol, ha heñzh oa bet skolêr goude m'é bet e vreved 'barzh Uhelgoat ahe. Hemañ ouie brezhoneg koulz ha dèmp pugur oa deus Brennilis : Il y avait certains d'entre eux (instituteurs) qui connaissaient le breton. Il y en a eu un d'entre eux qui était de Brenniliz, qui nous a fait école, pendant un moment il a fait école, et il était devenu instituteur après avoir obtenu son brevet au Huelgoat. Il connaissait le breton autant que nous puisqu'il était de Brenniliz

Deus da domm' amañ ba'r c'hoñgn ma 'p-eus riw : Viens donc te réchauffer au coin du feu si tu as froid.

‘M-eus ke’ gwrêt an dra-he e-peus-kàer (gw. ? Espress-kàer) : Je ne l’ai pas fait exprès, je ne l’ai pas voulu (ne s’emploie qu’au négatif). (Plouie).

Be’ ‘zo tud gouest d’o’r ur sac'had ga’ nebeud a dra, me’ me n’on ke’ ‘vi’ kôjèl ‘mo’-se diwar nitra : Il y a des gens capables de faire des montagnes de pas grand-chose, mais moi je ne peux pas parler comme ça à partir de rien. (Plouie).

Ober ur sac'had gant : Faire une montagne de

Ledann é plass ar loa d'hañw : Il raconte beaucoup de chose sans savoir ce qu’il dit / Il mange beaucoup (Plouie)

Pa vêr (é) kass teilh d’ar park, nompass riñs' ar c'harr ‘kichenn an toull-karr, kas ‘n’hañw d’ar penn pellañ / Arabad hadañ ‘kichenn an ant ! (de la part des vicaires 1920 –1930) : tournure fig. pour dire : L’acte sexuel n’est que pour la procréation, ne pas éjaculer à côté ! (Plouie)

Be' 'ma (é) harlinkad he c'herc'henn : Il est en train de la taquiner (Plouie).

Hemañ zo rosset ga'r vezh (<"rostet" probablement) : Il est mort de honte (Plouie)

Ken a’h a an amzer ‘bioù : Au fil du temps (Plouie)

Kresk a ra ‘vel ar lann war ar lein : Se dit ironiquement d’un tas de bois qui s’amoncelle vite (Plouie).

Komañs é ar bern koat = brassêt é ar bern koat : Le tas de bois grandis

(É) Tespugn mein ’ma ’vi’ cheta ’n'hè war-lerc'h : tournure pour dire : Cet enfant est trop sage pour que cela dure (Plouie)

Pig pe vran / a gan : Tout se sait (Plouie).

Ober e gazh gwléb : Esquiver hypocritement, filer en douce par humiliation ou vexation

Sa’et é ar pebr d'hañw ba'n î vhri : La moutarde lui monte au nez, il s’énerve (Plouie).

Gwennek ha gwenneg ‘h a e voutik da nintra : Sa boutique est en faillite (Plouie)

Gourlañchennoù (prononciation gourleñioù) : Gosier
Ahe ‘h a traoù ba'r gourleñioù ! : Ça y va avec l’alcool (marque d’exaspération) (Plouie).

Ma lall : Mon choux (terme affectueux aussi employé à Plouie, et pas que dans le Léon).

Torrioù-rè'r ! : Des casses-pieds ! (Uhelgoat)

fig. Na lost na rè'r : fig. Sans queue ni tête (Uhelgoat)

Russ fall : mauvais caractère (Plouïe)

Ba Sant-Riwall / N'eus 'med lêrien ha tud fall (Uhelgoat)

Gînoù ledann : (une) grande gueule (> qqn qui raconte beaucoup de choses sans savoir de quoi il parle. cf. Ledann é plass ar loa dehoñ (2°> qqn qui mange beaucoup)

Digoueet é war'hanon* ba'r marc'had, (< *[var'hã:w]) : Je l'ai rencontré au marché (et j'ai été surpris(e)) ("il est arrivé sur moi" dans le français du coin (Plouïe))

Digoueet é genin ba Uhelgoat : Je l'ai rencontré au Huelgoat

--------------------------------------------------

"Sed ahe ur farsadenn bet kle'et ba Skrigneg gand ma zad diga 'n ta'-kozh pell zo. Houmañ 'n-eus ar mod da ve' normal a-walc'h e penn keñtañ, med daou sinifiañs zo dehi, hag an eil an-heñi a gont amañ :

Braw vo ar patates ar bla-mañ, temz' mad a rez
sinifiañs sklàer 'vel lagad an nàer : Les patates seront belles cette année, tu amendes bien

Sinifiañs gwirion : Temz' mad a rez = Tu mets beaucoup de beurre sur ton pain

Amañ é ablame ma leda ar paotr ur pezh amann war e damm bara, un tamm re deuz ar his a wechall , surtoud pé vé gouiet la oa paour a-walc'h an dud ba'r vro n'eus ket ken pell zo oa. Ha daw goûd i'e lar an dud 'h ae war vaes er maes gwechall, war 'r bern teil pe 'n un tu mannaket all, ha ga'n dra-he vije gwraet temz, just a-walc'h, 'vid aessaad ar legumajoù ("patates" amañ) d'ond 'maes an douar, temzañ 'nehe neu'n.

Hag añse, neuhe pa zeb' anehoñ ur bern, pikol pezh amann ledet war e damm bara, dehoñ da ve' lardet mad goude ha c'hoant kac'had bras gantoñ sur a-walc'h gant toud ar boed a'h ay ba'n e hourleñienn, war-se an heñi-é neu'n é bet lâret an dra-he dehoñ 'vid farsal un tamm...

----------------------------------------------------------

2008-10-23T18:27:00.007+01:00

Ya, c'hoant 'p-a da hoûd penôz 'm-a komañset c'hoa’i akordeoñ. Ur breur diñ, ’gav diñ, 'n-a bet un tamm akordeoñ bi’n, n’oûnn ket diga' piw hañ, ka’et anehoñ en un tu bennaket na oa ket re gér mar'hat, ha 'n-a digasset anehoñ gantoñ d’ar gêr, ha oa komañset da son’ un tamm, med eñ 'n-a ket bet kontinu’t. Ur breur all ba neu’n yaouankoc'h, Pierre, eñ oa eizh ’la' koshoc'h egedoun, ha heñ oa komañset da c'hoa’i neuhè med eñ 'n-a dîsket buan, setu oa krog d’hond d’o'r an eureujoù. D’ar mare-se oa ket, pegwir me oa 'barzh Kergloff, oo ganet ba Kergloff, ha dre ene 'oa ket biniou na bombard d’ar mare-se. A-bioù oa ur c'horn all la vije treujoù-kôl med dre zu-mañ oa ket, un’ all oa c'hoazh hag a c'hoarie an akordeoñ, med eñ oa pell-mat deuz ’zu-mañ, eñ oa ba’r c'host all d’ar barres. Setu ma breur oa krog da son', beñ a-wechoù oa krog d’en-om zibrouilh pé vije goull d’ond d’o'r an eureujoù, hag an dra-hè 'n-a soveteet aha’mp, pegwir, ma mamm o chom intames, a oamp chomet pemp gati. Set' d’ar mare-se na vise ket gone'et kalz arc'hant diwar ar mês, set’ pé oa krog da neu’n d’hond da son', neuse vise pêet mad ar sonerien. Ha êt d’o'r an eureujoù un tamm partoud : Poullaouen, da veked Uhelgoat amañ memes, deus Kergloff, Kareis, toud an dro dre ene. Sè me oa yaouank d’ar mare-se, pé gallen tap' krog ba’n akordeoñ, me rê kwa, med vîen ket lesket da douch’t hañw re ka’d owen 'm-ije torret anehañ. Med goude 'n-a bet un' neve' a oa lesk an heñi kozh neñ ; ha neuhè 'm-ije droad da son'. Ar mo'-se oan bet komañset, ’benn ma deg vloa bennaket, benn neu’n a sonen tammoù, ha ’benn oan anevet, da bemzeg 'la' gav din, oa komañs an dud da houll aha’on d’ond d’o'r eureujoù. Da bemzeg ’la' oan bet ’h o'r mïoc'h, keñtañ barzh Koloreg, med d’ar mare-se me c'hoarie a-peu-prè kwa. Med ga' an diatonik oan c’hoa’i d’ar mare-se, ha ga’n diatonik n’eus ket moien da son' toñioù tre 'vel vé c'hoant d’o'r pegwir n’eus ket toud ar gâmm war an diatonik, med memestra 'm-a delc'het da son' ga' henn’zh ken oan êt d’o'r ma goñje. Ha pé oan êt er rujumant 'm-a ka’et ur c'hamarad just a-wa’h hag a sone bañjo, ha pé gleven henn’zh é son, me ziskenne da silôu anehoñ. Un dez oan hardisheet, ha me lâr dehoñ

- "Me c'hoari un tamm mem’s, ga’n tamm akordeoñ bi’n, set’ me n’oûnn ket ar musik" a lâran dehoñ, "set’ n’on ket ’vid c'hoa’i assam’s ganit",

ha 'n-a laret din :

- “Ma keres 'p-eus ken 'méd dond da gaoud aha’on bemnos ha me zisko ahan’t da lenn ar musik.”

Ne gaven ket gwelloc'h kwa, ha setu teuen bemnos neu’n da gaoud anehañ, ha rèmp, o ya, matress’ un eur bemde a-peu-prè da zisken lenn ar musik, med pé oan bet un heurtad, me oa krog d’en-om zibrouilh. Ha set’ deu’t ar joñj diñ : Ha ma chañjefen m' akordeoñ ? pegwir ga' hemañ all oan ket gouest da c'hoa’i en-or lenn ar musik. Set’ oan deu’t da Baris, neuhè oan barzh Toul ba’r rujumant, a oan deu’t deus Toul da Baris, en permissïon, ha 'm-a preñet un akordeoñ barzh Paris, ha ka’et anehoñ en ene er rujumant. Med me gave berr ma amzer neuhè é c'hoa’i akordeoñ, ha ’benn oa echu ma goñje me, ba neu’n c'hoarien a-peu-prè, ha pé oan deu’t da’r gêr neu’n, d’ar mare-se na vise ket gwrêt dañsoù brezhoneg kalz kîn, oan bet mar'hat... (goude m-eus gwrêt balo 'pad matrèhe tregont vloa bennaket goude) ha brem’ mar'hat, brem’ ’h a mad an traoù adarre. Set’ ar mo'-se 'm-a bet dîsket c'hoa’i akordeoñ, hag a’ mo'-se 'm-eus hadkomañset hardi dond bep ar mare assam’s gate da son', bé ’ma : Lucien Lozac’h, Emile Foll, Tabastian Guern, ga' François Corr amañ, set’, memes a-wechoù ga' Le Docteur vé gwrêt deus ontoñ, deus Skrigneg ahè, hag Yvette... Set’ pé zigoue'emp assam’s vê plijadur, set’ 'm-é c'hoant d’ond.

Bet kontet gant Yves Ar Gac, ba Kazetenn Ar Menez e 1981, ha laket dre skrid genin

Boed naturel ha beva mad

2008-10-01T23:06:00.022+01:00

Daoust hag é foeta arhant heñi é mond da breña boed bio ?

Da geñta-toud, moien zo d'en-im houlenn ablame betra zo bet rôet on año ken braz all d'ar boed naturel, kar naturel an-heñi é benn ar fin. Mehmod 'vel vije gwrêt gwechall, pas ken koz se... d'or mare pa n-im zoursie an dud deuh an douar, mond a rênt gantoñ ha pas a-eneb dehoñ dalhmad. Oain ket bet gañet hoaz, med bet m-euz bet año deuh mamm-goz bet é huchal ha jomet mantret-par war an dud é wel anehe roi bleud-kig d'ar zaout, heï a rouspete mouez hî vhenn, ha lâre "Se zo roi kôh d'ar loñed!!!". Tou'n dud hoarze diwar he houst, eit oa-hi mêz ar jeu, koue'et deuz lost ar harr, paseïst, ha me oar petra toud hoaz. Padal ar wirione oa ganti 'vel-just : zotoni an-heñi é roi kig d'ar zaout, yeot vé debret ordin ga'r zaout ha mad pell zo. Med delh a rê ar gouarnâmant da boueo war an dud benn lak anehe da goñsanti gantoñ, or sort propagand-stad laket e-reñk ga'n endustrïou braz benn lak an dud d'hond gante. Ha hègn d'ober ka'd owen la jomefent a-ziwar-lerh, hag o feurm d'hond da nintra benn nebeud. Êz a-walh lemen furnez an dud diwar o vhenn pé vé ano deuh lïou an arhant, mesket-kàer ga'd an owen ba-dirag ar baourente kement hag an owen da vé laket da zod pe da heñi bet chomet war-lerh zegal, 'vel vé laret...

Bremañ, a-damm da damm, daoust d'an endustrïou ha d'ar gouarnâmant klask moucha daoulagad an dud, komañs eint da zigor anehe just a-walh, ha komañs eint da breña skïant deuh ar geier bet livet dehe gand tud gleet dehe tôl evez war 'r pez vize rôet dehe da zibri. Ha komañs eint da gompren lar n'euz kim kôjou toull é tond mêz ginou-ledann ar bolitikerien war-fed an añvironamant, par o zellou war ar CO² milliget cherr lak an dud da gulpabiliza on dro adarre ablame d'o gwetur(iou) (padal ar pennou-braz ouie mad a-walh dibowe pell zo brass lar é posubl lak or wetur di hond en-dro gand dour tra-kén...), hag en tu all da ze tamm zell na grik e-bed war an nukleer laket da "gousked" ba'n douar heb goud na bu na ba war-fed ar mod ma'h ay an traou benn kantvejou... Or farsite, me lar dèh, hypocrisie quand tu nous tiens 'vel vé laret en galleg.

Ha just a-walh pa 'h a an dud tre da beked or marhad "bio" mannaket, n'é ket evid preña forz petra, pas mehmod 'vel vé gwrêt pa 'h êr ba supermarhajou brein ha lêrien da breña traou ha n'euz ket emm deuz oute... Pé vé preñet traou "bio", dao é neuhe prepari e bred e-hun-penn, mehmod 'vel vize gwrêt gwechall hag e-ze! Ha diwar neuhe, benn fin ar gont, koust a ra nebeutoh dèh kar ar boed bet preparet ga'n endustrïou goust kér-ru (ken kér ha fall), hag aspenn-ze zo moien da breña traou "mell-divell", pas pakajet aziagent kwa, ha neuhe teu an traou da vé kalz gwelloh-marhad, kalz gwelloh evid ar yehed ha 'vid an añvironâmant.

"Ni zo ennomp toud pez vez debret ganem", ha dram a-ze pé ve debret traou fall 'h a an dud da skloka a-damm da damm... Me zo kazimant sur lar a teu kalz deuh ar hleñvejou vêm skôet gante diwar ar boed fall ha trafiket ve kaset dem dre an endustrïou-braz, ar re zo par o zellou war o yalhad ha par war nintra all aspenn. Na vo ket gwellet doustu, med benn-berr vo gouiet lar oa ar skïant vad ga'r re a glaske labourad propr an douar, ha kas boed normal d'ar re all... Hag on dra-all hoaz : Preña ba supermarhajou brein (hag a jomo diaño amañ, on tamm re zo deuh oute benn lak anehe toud amañ hi-mañ) an dra-he zo roi e arhant da tud hag a zo kustum da bêo bi'n-bi'n ar brodukterien, ha surtoud n-im zigas ba jeu ar bolitikerien : pêo "marhadmad" traou bet preñet gand on tôl bout ba rer ar brodukterien, pe bet preñet gand endustrïou ker brein all hag a ra mem mod d'o ouvrïerien, ha kemend-se evid preña loñed bet gwallgaset mem mod 'vel a vije bet gwrêt gand nazïed pe tud mod-mañ... Dao da bep heni cheñch e vod da breña benn cheñch e vod da veva. Med, hadlared a ran or wech hoaz benn bé kompreñet mad : arabad tôl toud ar beh war ar labourerien-douar, 'vel ve gwrêt gand pennou-braz ar gouarnâmant bremañ, kar ar re-mañ diweo an-heñi n-euz poueet war ar beïzanted benn lak anehe da vé e-reñk gand o reolennou brein dre-berz o fropagandou mantruz. Ar re-he ouie koulz 'vel an endrustriañed oa traou brein lar oaint é kinnig d'ar beïzanted, sañset 'vid produï traou mehmod 'vel ar re naturel met-ha vije bet founnusoh ha fonnaploh, ha diwar neuhe planta ba penn ar beïzanted la oa mond deuz ar hiz ober mod-mañ. Ha hègn d'ober 'vel-just, paour-raz oa an dud gwechall, ha gand or propagand mod-mañ oa êz a-walh lak anehe da goñsanti gante la oa fur mond e-reñk ga'r mekañikaoua-braz hag ar chimikaad direzon bet kinniget dehe 'vel ma vije bet an hent nemetoñ benn beva trankiloh cherr beva ar re all en or mod modern.

Ha 'vid pez é ar boed sañset "marhadmad"... Ablame betra oa red-groñs kaoud boed pas gwall gér ?

Beñ ablame oa, hag é gwir-pater papred, bian pêet an dud a labour ba'r memez endustrïou gand ar re glask preña traou gand nintra aspenn 'vid or gwenneg-toull.... Produï evid produï, roi arhant d'an dud an nebeuta ar gwella, ha diwar neuhe produï traou brein. Pé na vé ket rôet arhant d'an dud, ha laret dehe "pep heñi deuz e du", propagand mantruz zavet gand mistri war an dachenn : n'euz ket da voud soueet lar a ar bed war an tu fall.

Soutil an traou mestra, kar pez a fôt da pennou-braz ar gouarnamant é lakad war-wel d'an dud lar a vefent é klask diskamma an efejou fall (deut digand o folitikaj war-eün), med heb lared sklàer la na gred ket dehe klask goud da vad ba peleh ema ar penn-kôz deuh tou'n traou-mañ. Forz penoñz vo ket gwrêt, kar ar sistem kapitalist e-reñk gand zoñjou ar bolitikerien an heñi a vefe dao dispenna benn lak an traou propr en-dro. Ma'h é êt ar beïzanted da ampoazoñerien-tud bremañ, hag a zalhont da vé ar pez eint deut da vé, é ablame zo or volonte politik evid lak anehe da gontinuï mod-mañ. Ha nin, sitoaiañed mehmod, pé zalhom da breña o boued. Pegement vé rôet ga'r gouarnâmant pe ga'n Europ benn chikour ar beïzanted zo é klask labour an douar, pe ober war-dro or chatal, en or mod bio ?

--> krakaj tra-kén, pé vé komparachet deuh ar pez vé rôet d'ar re all, n'é ket mod-mañ an-heñi vo poueet war ar beïzanted evid cheñch o mod d'ober o micher... Se zo 'vel or sort rod diroll é telh da droi ablame ma vank ar gouarnâmant war e bolitik, n'é ket hanter fonnapl gand e labour. Kehid a jomo ar galloud-groñs ga'r gapitalisted (tud an arhant), na jeñcho ket ar bed en mod e-bed... sklàer 'vel lagad an nàer.... pe cheñch a ray pa vo re ziweet, 'vel kis-ha-kustum.

'Vel a lâre Coluche, Doue d'e bardono : Quand on pense qu'il suffirait que les gens ne les achètent plus pour que ça ne se vende plus... quelle misère...

Gantoñ oa laret sklàer an traou, nintra da lared aspenn.... Toud om kirieg deuh pez a zigouev bremañ, toud gwitibunan, ha lod (politikerien ha kapitalisted, memez re toud anehe) zo kabluz-toud!

Fin, pez m-euz hoant da ziskeuz doh amañ gand ma zamm diskour : boed "bio" zo mad evid ar yehed, ya zur, med en tu all da ze, preña traou mod-mañ zo un' deuz ar hammejou keñta zo evid kaoud or sosiete humanistoh on tamm, ha doujoh deuh ar re zo beo, na pa vefem loned, natur pe tud.

'Vel a lare ar re goz : An douar zo koz, arabad hwerzin goap deuh outoñ

Ar go-c'hwezi (l'apprêt) gand goell-bïer

2008-01-01T05:59:00.009Z

Ar go-c'hwezi

An trede go an-heni eo neuhe (go-nerz / go-distenn / go-c'hwezi). Doustu goude boud rôet e feson d'ar begaill kenta komañs ar pez vez gwrêt go-c'hwezi deuh outoñ, tre da beked distruj ar hellou goell-bïer ga'n dommder (da 50°C) ; da-lâred-eo 5 munut goude an eforn.

Ar go-c'hwezi, 4 mod :

Doustu kàer (goude ar fesoni)
Doustadig (é sevel)
(go-c'hwezet a-gent) Laket en go a-gent ha harzet goude
(go-harzet a-gent) Harzet ha laket en go goude

Evid goûd pegehid a vo laket en go eo dao delhen kont deuz kement-mañ :

1 – Pegement a hoell-bïer zo bet laket da veska-diveska ga'n toaz (ôtolizenn), pe ga'r bleud.

2 – Pegehid 'n-euz padet ar go-nerz.

3 – Mod ar go.

4 – An dommder ba'n ti-forn ha stad ar gwlébor.

Ar go-c'hwezi doustu kàer

Laket vez ar begaillou war lianou ba parizianou pa vênt en go ; ba moulou – ba goloennou – war gili – war blakou pe/ha ba'r gambr da hoi. Etre 2 eurvez ½ ha 3 eurvez ½ da 22°C (depand a ray deuh ar goell-bïer, pegement a vo laket e-barz an toaz)

Ar go-c'hwezi doustadig

D'ober petra ?

Lakad ar goell-bïer da labourad goustadikoh a-benn ma vefe nebeutoh a haz karbonik gantoñ.

Ar go-c'hwezi doustadig na gle ket mond en tu-all da 18 eurvez. Etre 10 ha 12°C an dommder, lod a lak yennoh e penn kenta (lakom etre 8° ha 9°C) ha tommoh goude e-pad 10 eurvez hanter (amañ 12°C), med dizalïet eo memestra lakad eun diferañs en tu all da 10°C etre ar yenna hag an tomma. Alïet eo ober ar mera-divera gand toaz gôet a-gent ouspenn (sañset 30% deuh pouez ar harjad toaz heptoñ) pe/ha gand goell-toaz. Evid-afer ar gwlébor eo dao ober deuh e gambr 'vid reolia an traou. (Ha ma n'euz ket moien ober mod-all, an nebeuta ar gwella, zo moien da lakad bleud-chimik ouspenn da veska-diveska ga'n toaz evid « gwellâd » an traou).

Ar go-harzet a-gent

Ga'r gambr da hoi a gle boud :

Yenijenn

Harza da - 3°C an temperadur.
Evid prepari eur go-c'hwezi kontrollet en tu all da 24 eurvez eo dao lakad ar gambr e-tro -2°C (evid ar begaillou da zelhen o standillon).
Derez ar gwlébor da 66% ba'r gambr.
Lakad yenijenn ba'r gambr 1 eurvez a-rôg ober ganti.
Dao tomma ar gambr etre 4 ha 6 eurvez, etre 16 ha 20°C, a-rôg eforni.

Tommder

Dao lakad ar gambr da domma evid lakad ar goell-bïer da labourad en-dro

Gwlébor (higrometri)

Neseser evid na greunefe ket ar begaillou. Dao la vefe ar gwlébor da 66%.

Evid labourad ga'r gambr da hoi eo êsoh d'ar bouloñjer ober gand traou mod-mañ:

Bleud nerz.

Goell-bïer fresk ha doustadig.

Labourad gand toaz gôet a-gent, gand poolish pe/ha gand kas eun ôtolizenn da benn.

"Bleud-chimik bet preparet espres-kàer 'benn ober eur go-c'hwezi kontrollet, petramant gand asid askorbik pur 'metkîn".
Mioh a holen 'vid kontrolli ar go.
Dao la vefe reutoh eun tamm an toaz.
Dao mera-divera founnusoh.
Kas an toaz en tu-mañ da 24°C.
Lesk ar go-nerz d'ober e-tro 20 mn.
Ranni, pouezi ha fesoni buan a-walh.
Lakad yenijenn ba'r gambr 1 eurvez 'benn ober ganti.
Lakad ar gwlébor e-tro 66% ba'r gambr.
Eforni a-rôg ma vefe re-c'hwezet ar begaillou.
Poahad 10°C yennoh evid eur poberez ordin.
Nompas strinka re a hwliz war-gorre ar begaillou goude an eforn.

Gwelloh eo pa 'ha ar begaill deuh an harzaj d'ar go en eur mod doustadig a-walh. E-pad eun treuziad (lakom 24 eurvez) n'eus ken 'méd lakad an dommder da vond da 16-17°C. Ma teufe ar gambr d'hond re domm a vo breskêt framm an toaz, hag ar begaillou da spouma e-serr c'hwezi. Ha diwar-ze ar begaillou da ve' standillonet fall ha pa vefent efornet, re-c'hwezet : tamm brusk e-béd war ar bara goude, ha pladijennoù d'ond 'mêz ar vhorn 'leh bara c'hwezet 'vel zo gleet, diframmet ar begaill.

Alïou fur hag avantajou

- A-rôg lakad ar begaillou ba'r gambr da hoi, houmañ gle boud tommet a-feson

– Kontrolli ar go 'vel vez gleet, ha diwar-ze ar begaillou neugn ket da houzañv an diferañsou temperadur ha gwlébor a hallefe digoue'o ba'n ti-forn

– N'eo ket dao kîn sevel re a-bred deuh an noz

– Êsoh reñka ar labour ba fin ar z'un

– Prepari ar harjad toaz deuz ar gambr.

A-beb seurt traou hag a hall cheñch ar go

An amilazou : be' zo kalz mioh a amilazou ba'n torhajou-ed bet despunet e-pad eun treuziad gwléb evid na vez pa vênt despunet e-pad eun treuziad zeh.
Ar goell-bïer : pa vez laket mioh evid 50g ba eur hilogramm bleud zo eun diouer a voued d'ar hellou goell-bïer, hag an eil da zistruj' eben neuhe.
An holen : pa vez laket mioh evid 20g ba eur hilogramm bleud a'h a kemend-se da harza ar go.
Bleud dinerz : re asid neuhe ha dram a-ze n'eo ket dizourabl ar gluten kîn.
Tommder an toaz koulz ha heni an ti-forn.

Avantajou pa vez labouret gand toaz gôet a-gent, goell-toaz, ha lôsket an toaz da hoi pelloh.

Holenennou-minereg hag asid fitik :

Potasiom, fosfor, magneziom ha sodiom : holenennou-minereg, ar re stanka ba'r bara. Ba'r bara gwenn na jom ken 'méd eur lodenn deuz oute : distrujet ar peurrest pa vez diskolpennet ar brenn diwar an edennou. Dram a-ze, a-benn ar fin na jom ken 'méd 1/3 deuz an holenennou-minereg ba'r bara peurlïesa. Med bez zo asid fitik ba'r bara brenn (ha toud an temz chimik bet skuillet war an ed a jom stag ba'r brenn), ha ga'n dra-he na vênt ket esmoret mad ga'r horv. Ha pa'h a an asid fitik da geija douz ar fer hag ar halsiom a teu holenennou-minereg inesmorabl diwar-ze.

Med, memestra, deheiet ha harzet eo an asid fitik gand labour an enzim fitaz. A-beb seurt traou a hell êsâd labour an enzim fitaz a sort gand :

Eun hir a ho,
Labourad gand goell-toaz, kar g'an dra-he vé harzet eun tamm labour an asid fitik hag gwelleet heni an holenennou-minereg, hag a zo stank anehe ba'r bara

Gîriou dïez da gompren laket en galleg

Go-nerz : pointage
Go-distenn : détente
Begaill : pâton
Kellou goell-bïer : cellules de levure de bière
Meska-diveska : Fraser, mélanger / Frasage
Mera-divera : Petrire / Pétrissage
Ôtolizenn : autolyse
Goloennou : panetons / bannetons
Bleud-chimik : améliorant
Toaz gôet a-gent : pâte (pré)fermentée
Higrometri : Hygrométrie
Kambr da hoi : chambre de pousse
Bleud nerz : farine forte
Goell-bïer fresk ha doustadig : levure fraîche et lente
Poberez : cuisson au four à pain
Gwliz : buée du four
Harzaj : blocage
Framm an toaz : charpente de la pâte
Standillon an toaz : la tenue de la pâte
Bleud dinerz : vieille farine
Holenennou-minereg : sels minéraux
Esmoret : assimilé(es) / Inesmorabl : non-assimilable(s)

Eun tamm deuz geriou ar mor ba Leskon

2008-10-04T00:24:00.001+01:00

Geriou bet digand Dédé, mestr ar malamok Roxy

Takar [ta'kar] : Tacaud
Krank ['krɛ̃k] : Crabe > kreñk (forme de Leskon)
Zah ['zax] : Chalut
Tôl marteñ ['tɔl mar'tɛ̃] : Bon coup de chalut
Kaz rous [kaːz 'rus] : Roussette
Sklap-e-lost (Leskon) [s'klăp i lɔst] / Toullourou (Gelveneg) [tulu'ru] : Galathée
Fard [fărt] : Câble métallique
Kranked-sabl ['krɛ̃kǝt sabl] > kreñked-sabl (forme de Leskon) / Grili-sabl : Langoustines
Leizenned [ljezeːnɛt] : Soles > liezenned (forme de Leskon)
Siliou [si'ljuw] : Congres
Legestr [leːgɛstr] : Homard
Fri-gwin [fri gɥin] : Mostelle
Boultous [bu'ltus] : Lotte
Ki [ki] : Émissole
Lioneg [ljõ'nǝg] : Lieu (poisson)
Pich-bouloñjer ['piʃ bulõːʒaʳ] : Loche
Zoner [zõːnaʳ] : Requin taupe
Rê [rɛ] : Raie
Morskoul [mɔr'skul] : Fou de bassau
Kord da lay [kɔrt a laj] : Corde (du haut / de dos) (chalut)
Laskenn revr [la'skɛn raːr] : Corde de cul < ?nask en revr?
?Alhwez? [alfǝ] : Clef crocodile > Alfe
Pänojou [panoːʒu] : Panneaux de chalut
Geñdinoiou : Guindineaux
Post-moteur [pɔst mo'taʳ] : Poste moteur
Post en draoñ [pɔst ɛn drãw] : Poste arrière
Post war-rôg [pɔst va'rog] : Poste avant (le magasin)
Kal [kaːl] : Glacière > Ar hal
Pasrell m. [pa'srɛl] : Timonerie (cabine)
Ferm [fɛrm] : Potence de pêche
Malanok (Gelveneg) [mala'nɔk] / Chaluter (Leskon) [ʃaly'taʳ] : Chalutier
Rouejou [rweːʒu] : Filets
Mestr ['mɛstr] : Patron
Drêneg [drɛːneg] : Bar (poisson)
Tôl' 'mêz [tɔl 'mɛz] : Filer
Tôl perch [tɔl 'pɛrʃ] : Matériel mêlé
Dalah [da'lah] adj. : Quand le chalut est accroché au fond
Penn ['pɛn] : Cap
Penn kornôg ['pɛn kɔːrnɔk] : Cap à l'ouest
Penn e nord ['pɛn i nœrt] : Cap au nord
Penn e su ['pɛn i sy] : Cap au sud
Mond d'ar mor : Aller en mer
?Penn a(r) (h)ê? ['pɛn a ɛ] : bout à quai
Sk(l)oum [skum] : nœud
Mond d'an ôt : Aller (à la grève / à la pâture) / Mettre à sec
Teil ['tejl] : Goémon
Treujou ['trøːʒu] : Fouets de goémon
Lidik [liːdik] : Vase
Zab(l)enn [zaːbɛn] : Sable
Tarz ['tars] : Vague(s)
Oulagenn [ula:gɛn] : Houle
Trouz ar mo(u)r ['truz ar muːr] : Ressac
Mesk(l)enn [mɛːskɛn] : Moule
Meilou ru(z) ['mɛjlu ry] : Rouget barbet
Brili : Maquereaux
Grili : Langoustes
Kregin [krɛːgɛn] : Coquillages morts
Rog' ar zah : Déchirer le chalut
Tresi ar zah : Ramender le chalut
'Trap' pesked ['trăp pɛːskɛt] / Pesketa [pɛskɛːtǝ] : Pêcher
Tevenn [teːvǝn] : Dune
Ziler dour [zilar duːr] (tournure) : Mauvais pêcheur
Ar mor zo da lay [dalaj] : la mer est haute
Ar mar : La marée
Èlierennou [ɛljerɛːnu] : Ailières
Bikou : Petits merluchons sans taille (de la taille d'un crayon bic)
Koñpas : Compas / Boussole
Amañ zo leun a bisikultur : Ici il y a pleins de petits poissons
Merlus : Merlu(chon)
Mo(u)rglaou [mur glow] : Méduses
Gleur [glœr] : Dépôts filandreux en fond de mer / Petits poissons (saletés)

Pedenn evit an armée (testenn goz bet diskoachet)

2008-10-04T00:15:00.002+01:00

Dao din lâred na oa ket propr-propr ar feuillenn bet diskoachet, ha sterd da lenn gwech a-ve, añse hallefe boud chomet viou-koukoug diganen.

Petramant n'ouzon na pedavare, na piou 'n-a bet skrivet an tamm pedenn-mañ...

Pedenn evit an armée

Autrou souveren c'houi galvet Doué an armeou difennit ar Frans ar brezel a c'hourdrouz hé feiz hag é frankiz savit autrou doué a skubit pell diouzimp an énébourien a stourm ouz merc'h hena hoc'h iliz ; touet hô deuz é holl touet hô deuz é diskar hag éné leac'h laquat an herezi ar falz kredenn ; né bermettéfoc'h quet autrou souveren he zeufent abenn euz ho inemeziou milliguet, song ho pezo euz ar bobl ra pehini hô heuz roét; Santes Genovefa, santes Clodia, S' ?Loua..? hag hô euz quen aliez savetéet dréz vurzudou grit eur sell drugarezas var armeou ar Frans ni ho ped evit hor soudardet evit quement hini a garomp hag a ia ha volontez vad d'ar vrezel; hor priegou ingt hon tadou, hor breudeur, hor bugale, hor c'herent, hon mignouned; difenn a reont ar vro hon tiez, hon illizou; hor c'huiteat ô deus (autrou doue evit) ober ô dever: hon laquaât a reomp étre douarn hô providans grit ma ne veimp ket euz a re ha varvo é tan ar brezel, autrou Doue ho polontez beza gret ha nan on hini; hogen pliget ganeoc'h silaou hor pedennou pa vezo ar maro ho para a suc'h ha ré a vellan déoc'h diouallit hi mirit, conservet hi d'hor c'harantez a leun a anaoudegez vad ganto, hag evito ni ho trugarekaiout; Kana a reomp an hymne a drugarez hag a veuleudi hé non illizou a renevezi a reomp ho bromesa da veza fidel d'ho servicha.

Oh' pedit a reomp autrou souveren evit hor soudardet gouliet soulagi ho foaniou rentit dezo ar iec'h hag ar vuez roit dezo ar resegnation grit ma tesquim hé n'or zougen ho blessou henoruz charei ar gouliou euz ho c'hroaz.

Oh' pedit a reomp autrou souveren evit hor soudardet prizounnerien n'é abandonnit quet hanezo her vro estra jou douzaït hô glac'har da veza pell diouz ho mamm bro skoazellit an divroidit gez ha roït d'ezo an espérans da velout adarre ho bro, ho familliou hag ho mignouned ekreiz ho anken ra vezo ho groaz ho brasa hag ho dousa consolation.

Oh' pedit a reomp autrou souveren evit hor soudardet dare da vervel pellaït diouz ho c'haloun an anken hag an disesper grit m'o devezo song euz ho badiziant euz no fask kenta a roit d'ezo pardoun éno heur diveza; kemerit ô va doué ar c'holl euz ho buez evit ar paiement deus ho fec'hegou hag euz anrét resevithi heno paradoz. Oh' pedit a reomp autrou souveren evit hor soudardet maro ho ped song euz ho c'hombajou euz ho boaniou euz ho bolontez vad souffrëet ho deuz, maro ingt evit difenn hor mamm bro catholiq; ankounac'heït ô va Doué hô fec'hegou hag hon holl fec'hegou ho deuz diskaret varnomp ni ho goaligner a roït d'ezo ractal digemer he rouantelez ar peoc'h hag an evurusted.

Ô Marie patrounez ar Frans sikour ar gristenien dreizoc'h ennomp offromp da Jesus hor mab ar pedennou ar re humblpla pliget ganeoc'h astenn hô toarn gallouduz evit diouall hor soudardet ho pézet song euz ha re a garomp silvidiguez ar re infirm ha ré glanv ha dinerz roït pareans d'hor soudardet blesset, consolatourez an dud affliget consolit hi heno prizounn ha var hô zremenvan refug ar pec'herien digorit d'ar re a zo maro dor an env ha pedit evit hor familliou glac'haret. Sant Martin skouer ar soudardet kenta patroun Frans pedit Doué da skuill hé venediksion he vennoziou var hon armeou hag obteni d'eomp ar peoc'h, evelse bez gret, Ô Marie konsevet hep pec'het pedit evidoump ni ha oullen sikour de ganeoc'h.

Fin an emgann ba Kraozon (1945)

2008-10-04T00:06:00.003+01:00

D’an driweh a viz-gwengolo oa krog an emgann diwe'o ba gourenez Kraozon, soñj mad 'm-euz papred, oa kroget deuz an abardahe' d’an noz ha pechiou-kanol an amerikaned da denno war ’r boched, ha ’oaint en tu-all. Set', ar wech oa komañset ar re-he da denno, an dra-he rê eun drouz spontuz, ne vije kle'et nintra gantoñ, amañ vêmp ket gouest da gomz an eil d’egile, dalh a rê an traou da droi ha da skoi, ha da strakal deuz partoud. Set', lâred a rên da ma zoñj : pegehid a bado ar jeu-mañ c'hoaz ? Mar'hat alemañ na ’h ênt ket kalz tud beo fenoz, set' dalhe an traou papred ha papred, ... ’benn ar fin, ’benn oa deut ar mintin oaint dihanet. Set' oa lâret dèm neuhe mond war-rôg, war-zu linennou ar boched. Set', mond a rèm trankil, dousig, owen 'm-am la vije bet chomet un’ bennaket ba-dreñw eur hleuñ bennaket pe ba eun toull bennaket da denno war-ha’mp. Set', deuz tu Lanveok, m-euz soñj mad, oam diskennet d’hond war-zu’g ar Poullmig, an dra-he oa a-bred deuz ar mintin, digoue'et oam ba’r Poullmig hag ene m-am tapet eun nebeud boched, a oa didrouz gate, sïoul oaint ha ’n-om rentet, hag an amerikaned, pelloh, 'n-a dastumet eun nebeud re all ’n ene. Set', neuhe ’oa ket kalz a dennou kîn. Mond a rêmp papred war-rôg, pas re vuan, trankil papred, owen da ve' surprenet ga’d eun tenner bennaket ku' ’barz eun tu bennaket, leh vije ket gwelet kwa. A-benn ’r fin oa deu’t da lared dèm la oa echu, echu ar brezel bremañ, pegwir ar jeneral Ramke, eun SS, boch, an heñi oa komander toud kêr-Brest oa deut da zin ar peuh, da “La Pointe Des Espagnols” ga’d eur jeneral amerikan, ene 'n-a sinet ar redisïon ba-kichenn an hent ’n ene, m-euz soñj mad. Set' neuhe oa echu ar brezel. Dond a rê Alamanted eun tamm deuz partoud, ’n-om renta rênt, ha didrouz oa pé oa sinet ar peuh, ’oa ket tennou kîn.

Bet kontet din gand P-M. Guillou ba Plouïe. Êt eo d'an anaon bremañ, Doue d'e bardono

Lizher bet skrivet en brezhoneg etre 1850 ha 1900

2007-10-30T12:04:00.001Z

Sed ahe eur lizer bet skrivet en brezoneg etre 1850 ha 1900.
Na m-euz ket cheñchet nintra war-fed ar skritur.
Normalamant oa fleuriou war ar feuillennou, bet desinet gand Louis Rannou.

Cetu ama fleuriou an espérance
SOUVENIR D’AMITIE
Ama e ma fleuren an amitié

Kemeret a ran va fluen vella gant eur joa ar vrassa, pa ellan soueti eur blaves mad eur véach c’hoas var paper, ar pes a garchen besa guellet ober a voues veo, mes allas evit c’hoas ne ellomp caout recours nemet d’ar paper a brao deomp c’hoas pa ellomp enem respont er mod ma, mes dont a reio un derves mar plij gant Doué n’or beso ket a isom a paper évit enem communica, da c’hedal kémeromp patientet.

Sonjal a ran ié o péso lavaret meur a véach a baoué ma o peus digasset lizer ding e seus trein ganen o c’hessa scrifa deoc’h. Mes o pedi a ran d’am excusi e kenver ar pointé se, larcoc’h e lavarin deoc’h petra so bet kaos ma meus retardet. Me a ioa er memes tra soueset o chom keit eb kaout eus o kelou, car pel a ioa edon o c’hedal lizer diganeoc’h, memes eur pennad a ioa e chongé ding ne serviché ket ding guedal ne recefen lizer e bet. Kena a voa d’an eis var nuguent a vis guengolo, e c’henemgavas eur messager ebars em c’hramp gant eul lizer ne ouffac’h biquen kredi peguement a joa e moa e tigueri anesan mes mioc’h a moa c’hoas ous e lenn o clevet ano eus a blujadur ar vro car ama neus nemet sauvaget kouls lavaret, lennet e moa varnan ié evigé estimet ar vad var douar ar Guenquis en derves sé ar pes a touché c’hoas va c’halon o sonjal peguement a blujadur ne migé ket bet ma vigen bet va una o tont da jom enno kichen, mes ne gollan ket a esperanç.

Cettu ama ar pes a so kaos dign da vesa guedet ar poent ma evit scrifa deoc’h, anter nos ma moa recevet al lizer e teuas urs digant ar gouverner dam c’hompagnunes da partial evit mont d’ar guear anvet (Bougie) e leac’h ma maon brema a gredan evit eur pennat mad, ag e moa comprenet e mijé kavet mioc’h a varvaillou da gonta deoc’h goudé ma mijé great va voyage evit na moa d’ar poenté pel e tré an diou guear c’hoas omp bet retardet en ent ag e meus sonjet oa couls ding guedal ar bloas neves evit scrifa deoc’h.

Ma meus sonj e caf ding var lene dar bloas neves e mo annoncet deoc’h oan passet caporal ac er bloas ma e c’hanonçan oun passet caporal fourrier a brema ne meus ket cals a amser gant ar paperriou a meus da renta evit fin ar bloas mes pa ne ves ket ir a voalac’h an deis e lakan an nos da sicour, ag evidoc’hui e cavin eur pennad benac a amser ato evit crifa deoc’h. Sonnet eo Un egueur dious an nos ag e meus sonj da renka un dra benac deoc’h var all lizer ma kar gousout a ran o ‘peso plujadur o clevet marvaillou eus an afrique. Mont a ran da gonta deoc’h keit a ma pado ar paper a va speret ar pes a meus desket ac ar pes a meus goelet di var ben an Arabet ac habitantet ar vroma.

Cettu ama ar gommançamant eus ar pes a ouson. E géneralité an arabet a so tout devot do religion Mahométant ag a den kalz var ar religion catholiqu daoust a ma ne sonfet ket a ferm int enno religion ne enem gusont ket evit ober ofedennou a gouscoudé kaèr e meus bet interrogé iniennou a neso james ini ne falvesi désan coms ano ebet eus o religion petra zinifié deso besa ker stag sé ous o religion nos deis e mein en ilisou e croacha o douarn ag o pokat dan douar. Mes james ne enem si gueffont evit mont enno ilis, na jamais ne entreint ebars eb oalc’hi o daouarn ag o sreid e kichen an nor e seus eur vacinen vras destinet evit an drasé, ne ellan ket lavaret deoc’h penaos eo ornet o ilisou car ne meus kredet jamais mont enno car clevet emeus francichen o lavaret noa ket brao mont kar kemeret a reont bicher a foultr var ar ré a ia do ilis a nint ket eus o religion, mes goelet e meus ne deus na scaon na Cador puchet a reont evel eur c’hemener, neus cloc’h ebet var o ilisou mes touriou uel resonnabl a so ac ar Marabou peotramant ar beleg a sav var an tour ag a gri neusé losquel ara criadennou trist a clevet e vez eus a bel evit ramplaci ar sonniou. Ne sistinguer ar beleg anvet ganto (marabou) e guis e bet eus ar reall, dimesi a ell ié ordinalamant ara ar scol d’ar vugalé, a neusé ne ves ket paët evït ober anterramanchou nac ofiçou all er mot sé nemet e ma ar c’his da rei desan pevar real ac eur banerat froues. Neusé evit scolia ar vugalé e nes eur scouet ar bloas. ar famillou peré o deves o bugalé er scol ganta a so obliget de logea a de voueta peb ini de dro.

Ar c’hoareïs a reont ié mes cals terruploc’h evit omni un derves a tregont eo o c’hont da ober Coareïs da pem eur anter dious an nos oa commancet ganto, dan dec a vis ére oa commancet betec an unec a vis du, a doug ar c’hoareis eus ar siveur dious ar mintin a salec pemp eur anter dious an nos ne ellont drebi netra na fumi ken neubeut nac efa nemet dour put ag ar ré a so diméset ne ellont ket memes mont da gousket gant o graguès, da pemp eur anter neusé e ves losquet un ten canol evit avertissa ar (Ramdam) a leveront eus ar c’hoareis neusé o deus congé da srebi doug an nos bete diveur a darré. O religion a sifen kals traou outo difen ara na viskint dillat al ebet dis envel eus o dillat peiné a so en espes mantel ag a goues beté an douar couls ar merc’het evel ar ouaset dioc’h o abillamant ne ket eus o anaout mes ral eo deso kaout er votes en o sreit ; lavaret a reont, e reont evel doué o c’henem viska er modse. difen ara outo ié dimezi da unan eus eur religion all, difen ara ié na srebint kik moc’h, lavaret a reont e seus en e creis eur c’hreunen a pa srebont a nesan int collet da james.

Cetu ama divar ben an dimisi pa en deves c’hoant un den yaouanc da simisi, mais abituellamant e vesont enemglevet es yaouankic, ar merc’het a ell dimesi do daousec vloas ar ouaset ne ouson ket. eur fricot caër a reont. tout a guerent a enem reunis, mar dé tud pinvidic resonabl ar frico a bad eïs derves, sancet unan a so en tribu evel ar mear ag a simes a neso evit daou scouet, neusé ar frico a goumans dious ar pardaes, ar plac’h neves e pad ma ves ar frico ac an trein a ves renfermet en eur gramb. e leac’h ne el den egoelet ar re all tout a ioa neusé mar dint tost da eur guear da escorti an den neves peini a ves var eur marc’h goen, da bourmen dre ar ruïou goustat evel eur brossession, neusé e ves pevar e pignat ar marc’h evit ober desan lammat daou a raok a daou a drein, lod a ves neusé gant an tam-tam a reont eus o musiq ac so evel un tamoës mes ara trous ponner lod all gant flutou neusé dansal a reont o vont a o tont neusé a tout e kanont e son ar musiq, neusé e ves ganto neusé evel eur perch ag en deus eur mareat brancou ornet gant paper livet a bep seurt liou ag e bec pep ini eus ar brancou eves eur c’houlaouen allumet, e pad eis derves neusé o chomont ar mod sé, a ma teu dan den yaouanc kuesa divar e varc’h nen des ket ar verc’h.

ar merc’het a ves prenet es yaouanc abituellamant an ini o deves o frenet a verk a neso gant eur rullen arc’hant a laka en dro do gar, mes chom a reont gant o sad beté ma vésont e noad da simisi daoust a ma vent gouerset. Kemeret a ellont dious o moyen teir peder maoues ac ouspen mar fot deso a ma o deus arc’hant do frena, pa ves neusé meur a c’hreg eo ani pinividica eo a c’houarn ar re all, a neusé an oc’h ne ra ket a faé var ini a néso pep ini a ia de sro evel just da gousket gantan, Neusé pa vésont dimeset ar merc’het ne ellont ket dio o figur marsquet e vesont ne ves losquet nemet just un toulic bian ebars e lian a ves var o bisaj vis do lagat deo evit goelet o eint da valé. An arabet a so jalous evel na ell’fet da gompren evelsé pa tostafet ous o sies pe da eva eur banné dour pe otramant da c’houlen en dra all bena e maor e danger ar maro, ne ket brao mont da c’houlen diganto a iac’h eo o grec, evelsé me ne ouin ket c’hoas tout an traousé pa edon o c’hober ent e moa va botes a rea poan ding an drasé a ioa en dervessiou kenta agoan chommet da lamat va botes ag oan bet eur pennat mad atu ma edon martrésé tri c’hant met var lerc’h ar reall a gouelet un ti bruc a moudet bristost dan eint a me mont da c’houlen eur banne dour mes dont a reas eur c’hrac’h gos var va lerc’h gant troai eur valaen a gavé disi martrésé me a io en avis goelet e merc’h fila a moa great sur neusé ne ket abalamour dar c’hrac’hic gos oa mes gant aon na vigé bet martrésé ar markou en ti a roet un ten din pe un dra benac car drouc o deus tout ous ar francichen.

Couls eo dingn mont da gousket car ne ellan ket finissa a nesan irio va daoulagat a deu da droubli a sonnet eo anter nos anter var c’hoas e teuïo da sonj eus en dra benac ding c’hoas. martrésé

Cetu mé o tont évit an eilvet goeach evit ober al lizer goelet a ran ne moa great nemet barbouilla deac’h da noz nac irio mesaon ne ring ket cals guelloc’h. Kar ne meus ket a amser da jom da bosi mes cettu ama en dro ag a so enem gavet ganen déaot ag a sicouro carga al lizer, e tenna da rond oan bet gant va c’hompagnunes ac or boa pemp karleo da ober a neusé or boa campet pa oa tennet tout noa nemet diverir goude lein ac ar sergent francis a me mont da ober eur balé var ar meas da velet a ni or bijé cavet leas da brena ac oamp entret en un ti bian pa omp e oualzellet ouzom diou blac’h iaouanq kaèr a ioa coillerou archant ac aour ganté en dro do gouzoug a ni goulen outo a goerset evigé leas demp mes gant un ton roc e lavaras unan a neso kentoc’h e vigé roet bep a tol bas doemp évit ar francichen e mei no deso biken netra diganemi goude ma vé o vont da grenvi, ni neusé goudé complimanchou kar brao sé a reas (demi-tour) soueset oan bet ouelet eur plac’hic ker brao sé o koseal er mod sé ousin car me a migé roet kentoc’h eur pok dei evit en tol bas. Mes ni n’or boa ket collet amser a ieas larkoc’h nor boa ket cals a aon or fusuillou poultre a plom a ioa ganemp e kas a necessité ac amser or boa pa seguir e tliem chom er c’hamp da logea neusé or boa balet martésé e pad un antereur ag enem gaout gant un toullat mad a dies moudet ag ober bep a zigaretten evit caout en digares da vont en ti pa oamp entret oa unan gos eno a prest eur c’hef tan ganti dioustu goulen a rejomp diganti a leas e doa mes ne gomprené ket a gouscoude e comprené un tammic ar gallec mes ober a reas sin deomp da asesa prest goudé e c’hentreas eur pot kos en ti ié ac a io ruban ar vetalen gantan var e vantel ar goel a nesan seulamant a siscoesé oa bet soudart a bonjour a lavaras deomp da gommans a goudé e c’houlennas ousomp petra a glaskemp er mod sé, ni a lavaras désan oamp e pourmen evit goelet en doareou, a laouen ioa ousom lavaret a reas deomp oa bet caporal ié a bet oa er prus ac e paris ié e pad ar bresel a brema en doa e retret, er memes régimant ganemni edo ié emesan, goudé besa coseet er modsé eur pennat mad ni a lavaras oa poent deomp mont paotramant e vigé drebet ar souben gant ar botret al ag en a lavaras deomp ma noa nemet an drasé o c’heina a c’hanomp e c’hellemp koania ganta lavaret a reas deomp e tlié besa dans goudé coan e Kear ac or bigé plujadur, mes ni a lavaras desan, ar francichen a so droug outo a ne veso ket an danserien avis da velet da velet a c’hanomp ag e a lavaras, nor boa ket a isom da sonjal e traou er modsé ; an amser a basié ato a chom ato a chom a reomp car c’hoant bras or boa da velet a neso o tansal, drebi a rejomp (cous cous) ganto d’or c’hoan prest goudé e clefchom (an tam-tam) o vont en dro a ni sortial gant an ini cos a mont dar plac ma edo an dans eur blassen antouret gant cors uel oa mes disolo, en dro partout oa lanterniou mes kals tud noa ket c’hoas ne lavaras ini netra ebet deomp evit da gommans, neusé martrésé eur c’hardeur goudé e c’henem gavas eur vandennat tout pel mel a neusé ar merchet oc’h sclerigen ar goulou a luié an aour an archant ac ar perles var o dillat ag en dro do gousog : cettu ar botret commans da enem guniada a formi en dro ront ac unan a neso a ieas da guerc’het ur mouquère unan brop a cundui a nesi e creis ar ront neusé e commanças ar musiq, a tout ar botret a scoe var o daouarn e soun ar musiq a cana a reent ié ac ar petite mouquère a io e creis a sansé ober a rea troiou dan dans mes dont a rea ato bep tro da saludi an ini en doa e digasset, pa oa echu gant ounnes neuse oa digasset butun a tan evit fumi prest goudé ar c’hafé deonni oa digasset ié. goudé ma or boa evet or c’hafé e teujent tout da goseal ousomp lod a neso a gosei ar gallec ac an ini cos a gosé ganto enno langach divar or pen da ré ne gomprenent ket e gallec neusé an ini cos a lavaras deomp e renkchemp dansal ié. ni noamp ket ardis a gouscoudé oamp kontant neuse pa edot o vont da gommans a darré e teue daou a neso da gregui en on dorn evit cas a c’hanomp da guemeret bep a mouquère ié ne greden ket mont ne ouim mod e bet da c’houlen a poursid a reant var nomp ac an ini cos er memes tra. neusé pa velemp e rea plujadur deso goelet a c’hanomp o tansal ganton e sec’homp ganto da gaout ar mouquère an ini Kenta a da dosta a moa goulenet c’hoarsin a reas mes ne reas dificulté ebet evit domp Va c’hamarat a guemeras un al a goude neusé ar botret all a guemeras peb ini e ini tout neusé a vat e commansas un dans eno, a peu près evel ar gontredans duma a vesé great a vechou goude neusé etroent ac e tistroent ni gomprenem mod ebet mes plujadur or boa bet ganto. da finissa oa digasset an té deomp degeur oa sonnet dious an nos. a ni remercia a neso, a mont treuse or c’hompagnunes car aon or boa da vesa punisset e tro un egeur anter oamp erruet a goulen digant ar factionner a great oa appel ac e respontas noa bet ini eus ar vistri var dro neusé oa comtant ar botret a mont da gousket en no lochennou

Ne ellan ket explica evel ma meus c’hoant na capabl da rei deoc’h da gompren car ne eller ket compren mad eb goelet. na guellout explica mad ; pa enem gaving er guear e meso mioc’h a blujadur o compta ar marvaillou se tout deoc’h

Finissa a ran va lizer e neur soueti ar bloaves mad deoc’h tout a dan anaoudegues.

LOUIS RANNOU

Voici mon adresse

Rannou Louis Caporal Fourrier au Régiment de Cirailleurs Algérien 2° Bataillon 5° Compagnie, à Bougie

Rosennou digor a meus great a pleguet o fennou ganto an drazé a so sin deus a caon da c’hedal an al toun peotramant ur jardriner da arrosi a neso.

Er bloas ma eo trist va lizer er kenver er bloas passé nemeus cavet na fleuren nac imach a dies e cavan pa ne meus delou mad ebed dalacat evidoc’h ; mes sonjit neket bolontes eo avanc car neus ket er vro ma maon car ma vigé bet eus fors pebris e mije casset deoc’h pep a ini evel er bloas passé ar feuillen ma a meus fleuriet va unan guel a ma c’hellen evit discues deoc’h o sonjan c’hoas ennoc’h ; mes barbouillet ne quen ganen car ne ouson ket dessina.

Divinit :

Cetu ama diou fleuren ne ouson pisseurt sin a so ganto nemet sin an .............

Ubuntu Gutsy Gibbon

2007-10-29T12:03:00.003Z

UBUNTU GUTSY GIBBON (Ubuntu 7.10)

Pez zo nevez e-barz

Mark Shuttleworth, « PDG » deuh ar Canonical Ltd, an-heni 'n-euz krouet an embann-Ubuntu, hemañ 'n-euz rôet da hoûd la vo laket ar pouez gand Ubuntu Gutsy Gibbon war eun enstalli hag eun tenn-astenn a-dreuz ar lod brasa deuz an antreprizou. Evid ar re all vo êsoh an nevezadur-mañ da enstalli.

A-hend-all zo bet laket eun oustill nevez en enni evid ma vefe êsoh c'hoaz an enstalli-softweriou d'an dud : ha war-lerh apt, synaptic, gdebi, gnome-app-install hag update-manager, eo bet laket apturl ba Ubuntu 7.10. Bremañ n'euz ken 'méd lakad an enstrui « apt:// » war eur bajenn-web, ano ar pakad war e lerh, hag an implijer da glika war ar liamm a-benn enstalli war-eün ar pakad diwar ar hargajou, goude bet en-om gustumet deuh oute a-ziagent. Dao lâred lar ema ar fonksïon-mañ é chom a-rez ga'r softweriou ha pas ga'r sistem en mod-pe-vod, ha neuhe n'euz ken 'méd gand Firefox hag Epiphany lar a en-dro.

Aspenn evid-se zo eur bureo gand efejou 3-D ha gwel a-dreuz, ga'n teknoloji Compiz Fusion. Bez oaint war an nevezadur diweza dija, an heni 7.04, med pas laket da hond en-dro rag-eün.

Hag en tu-hont da ze vo embannet eun nevezadur all war eun dro gand an heni 7.04 med gand softweriou digor tra-kén. Gwrêt vo Gobuntu deuh outi.

Eun tamm deuh an traou zo e-barz :

Ar graoñell Linux 2.6.22
Gnome 2.20
Glib 2.14
GTK 2.12
Gimp 2.3.13
xserver 1.3 hag a lak ar suport xrandr 1.2 aspenn
Gparted 3.3.4
OpenOffice.org 2.3.0

Ar post-labour

Ti-labour GNOME (an nevezadur 2.20.0).
OpenOffice.org , an nevezadur 2.3
An efejou 3-D laket da hond en-dro rag-eün, met-ha vefe gouest hoh ordinateur d'ober gante.
Eun applet-klaski evid ober war-dro an traou 'vez gwrêt an alïesa, ar merkou-pajenn Internet hag ar hlaskou, ar haier-demeurañsou ha traou all c'hoaz.
Eun applet evid cheñch ano, akomod e-barz eur mod a lïez implijerien.

Internet ha komunika

Chikourer-Ubuntu evid spega grefennnou war Firefox, êsoh ar grefennou-astenn da enstalli a bakajou mod-mañ.
Firefox , mod 2.0.0.6 (gand nevezaduriou-surentez)
Thunderbird mod 2
Simplêt an doare da enstalli ar flashplayer-perhenn war an Ubuntu 64bits
Ar lenner animasionou Flash Gnash (ba'r hargajou, evid ar re 'n-efe c'hoant da esêo gantoñ).

Mera an ordinateur

Ar protocole APT en ennañ, kalz êsoh neuhe da garga ha da enstalli pakajou diwar an Internet.
Ar merour installi-pakajou Gdebi zo deuh KDE ba Kubuntu bremañ.
Kustumet/anevet ar moulereziou USB-ha-rouedad rag-eün.
Oustill nevez evid kustumi ar moulereziou.
Enterfas grafeg kustumabl diwar ar serveur grafeg X.org. Moien zo d'heh implija e mod chikour-braz, e-kas a nesesite
Buan an enstalli-pilotou ha n'eint ket digor anehe evid periferikou zo.

E-Barz

GTK+ 2.12
Bet laket AppArmor deuh ar zurentez
X.org 7.2 gand ar suport xrandr, evid ma vefe anavet ha kustumet ar skramm rag-eün
Bet laket ar suport en skritur da hond en-dro war ar lodennaduriou NTFS (ntfs-3g)
Meret furroh an uzañs-elektrisite (evid-afer an ordinateuriou dougabl)
Profilou-enstalli nevez d'ar Server-Ubuntu

Ha 'vel kis-ha-kustum softweriou digoust ha digor e-barz, ar re wella ma vez kavet e mod pe vod, ha traou nevez a bep seurt zo toud laket ba peb nevezadur gras d'an toullad tud a ra parti deuz ar gumunïez-diorren gouestlet da Ubuntu.

Mammennou : Wikipedia.fr
hag eun tamm diwar Ubuntu.fr

Ar bara, hag ar gerioù par dehoñ (brezhoneg-galleg)

2007-11-29T10:42:00.005Z

Ar bara (pemdéieg / pamdieg) : le pain quotidien.
Ar lakez : bout de pain qu'on met sur la balance
Bara-(a)bonimabl : du pain de seconde qualité
Bara (a)mann (/amonenn) : du pain beurré
Bara an Anaon : ??le pain du trépas??
Bara an dro : pain reçu en mendiant
Baraoua : apaner (cf. français : donner du pain à quelqu'un, subvenir aux besoins de son fils ou sa fille (fin XIII début XIV)
Baraoua ar beorien : donner du pain aux pauvres
Baraou : pains distribués aux pauvres, bons de pains
Bara ar Rouanez : la brioche des Rois
Bara (blen-oh-vlain / kaigét) : du pain métif
Bara (bouest / gouest / mouchenn / moull) : du pain moulé
Bara-bour : du pain mal cuit
Bara (brazed / droug-ha-mad / brenn(eg) / keijet / blein-oh-vlein : du pain complet
Bara (-bronnet / -boutellet) : du pain dont la pâte fait saillie (surtout aux bouts) (> cette saillie : Bronn / Boutell)
Bara (-chuen / -mollet / -flour) : du pain blanc (de fleur de farine)
Bara c'hweg : de pain délicieux, suave
Bara (-c'hwezet / -kleuz) : du pain gonflé, bien levé, alvéolé
Bara diazé : du pain rassis
Bara (du / torz / heî) : du pain noir (d'orge)
Bara fresk : du pain frais
Bara freskorn : du pain tout juste sorti du four
Bara gô : pain levé
Bara goell-bïer : du pain à la levure de bière
Bara goell-toaz : du pain au levain
Bara (griz / briz) : du pain bis (farine T80)
Bara gwaziennet : du pain (lamé, scarifié)
Bara gwenn : du pain blanc (de froment)
Bara gwennegadou : des petits pains d'un sou
Bara gwiniz (gwinih) : du pain aux céréales
Bara heî-winiz : du pain orge-blé
Bara hemb goell / Bara dihoell : du pain sans levain.
Bara kan : du pain azyme / pain d'autel
Bara-kig (b. kig-sall) : du pain garni de viande (p. au lard)
Bara kraz : du pain sec (desséché ; durci)
Bara-kaudet (=kaotet) : du pain glacé
Bara kegined : du pain trempé dans du lait gluant froid (consommé pour le 4 heures)
Bara kouchet : du pain compact, sans alvéole
Bara koun : du pain de son pour les chiens
Bara koz : du vieux pain
Bara kraz : du pain grillé
Bara (krî / kré) : du pain qui n’est pas levé
Bara-lêz : panade (mélange d'eau, de beurre et de farine qui constitue la base de la pâte à chou.)
Bara louet : du pain gris, moisis
Bara-ludu / Bara-oaled / Panenn / Sulugenn / Luduenn : Pain cuit sous la cendre
Bara menaj : du pain de campagne
Bara mioh : du pain à demi-cuit qui a beaucoup de mie
Bara-miod : pain émié
Bara (-panenn / -bourboaz / -boulboaz / -bihanboaz / -toaz(eg)) : du pain mal cuit
Bara plên : du pain ordinaire
Bara pleget : du pain plié
Bara-poahad : du pain de ménage
Bara (-poahet / -devet) : du pain cuit
Bara-preña : du pain acheté en boulangerie
Bara put : du pain âcre
Bara rog-revr : du pain rempli de paille (triv.)
Bara ront : du pain rond
Bara Rouanez / Gwastell ar Rouanez : galette des Rois
Bara zeh : du pain sec (sans rien dessus)
Bara zegal rik : du pain pur seigle
Bara zegal-winiz : du pain de méteil
Bara zoudarded du pain de munition
Bara (-(s)tirennet / (-kré / -kren = kreñw) / -tirenneg / -lijennet) : du pain mal cuit (couche de pâte dure au milieu)
Bara suillet : du pain roussi, brûlé superficiellement
Bara teir hreunenn : du pain aux trois granules
Bara (-tilinet / -tirinet) : du pain trop cuit
Bara tosennet : du pain perdu (frit à la poêle)

---------------------------------

Bour : (partie du pain) mou et mal cuit
Brehonnen bara (=brewionenn bara) / Brujun-bara / Bara-brujun : miette de pain
Doublenn-vara : une miche double
Kein : le dessus du pain
Kouign vara : pain en forme de gâteau
Krazenn / Tostenn f. : morceau de pain grillé
Kreüen bara (=kreunenn bara) : croûte de pain
Kwignou : brioches
Leurenn : le côté plat d'une tourte de pain
Eur skogn bara : une miche de pain
Eur gizenn var(a) : une tranche de pain (qu'on fait tremper dans la soupe)

---------------------------------

An eforn : l'enfournage
Baraa : chercher du pain (& son pain)
Baraer : panetier
Barai : panifier / n. vb : panification
Bleuda ar bara : fariner le pain
Bleud lêz : de la poudre de lait
Bleud uzet, dinerz : de la vieille farine, sans force
Boulh ar bara : une entame de pain
Bouloñjer : boulanger
Bleiz-bara : grand mangeur de pain
Broud : braise
Diswera ar forn : détremper le four
Dor-fo(u)rn : Entrée du four
Gô : la pousse / l'apprêt / la fermentation / le pointage
Gôr : incubation / bois de boulange
Gori ar forn : chauffer le four
Gô yen : la pousse en froid / pointage retardé
Kachenn avalennet : galette / gâteau sec pommé
Kas m. : Récipient pour porter à cuire au four
Ken a teue ar gwenn er-mêz : si bien que la mie sortait du pain
Klogor coll., -enn sing., -ennou plur. : bulles d'air (dans/sur) la pâte
Koucha ar forniad : remplir la fournée
Lakad toaz er gô : laisser la pâte en pousse
Laouer-doaz : pétrin
Ludu forn : cendre du four
Mên forn : pierre fermant l'entrée du four à bois
Mên-gad : pierre qui sert à boucher le petit évent du four à bois
Merkou : scarifications du pain
Milhid / Minvig : mie de pain
Pal eforn : pelle à enfourner
Penn kreuñ : entame de pain / quignon de pain
Pladijenn : pâton mal levé / Pain mal cuit / Pain galette
Plega bara : plier le pain (???)
Pri forn : argile du four
Re hô : trop fermenté / tros poussé
Skubellenn forn : le balai du four
Tenna an tan 'mêz ar forn : Enlever les flammes du four
Ti-forn : le fournil
Toaz bresk : pâte brisée
Toaz follennet : pâte feuilletée
(Torri / koulbo / méra) toaz : pétrir la pâte
Torz f. : tourte bien ronde (Torh : miche)
Troad hir : long manche
Un dorz vara a bemp liur : Une miche de pain de 5 livres
Un tamm bara martolod : une bonne grosse tranche de pain. (En effet, pendant leurs séjours en mer, quand le temps était mauvais, les marins avait tout intérêt à couper une tranche bien épaisse s'ils ne voulaient pas y laisser leurs doigts... (sud du pays de l'Aven))

----------------------

Ga'r goloenn 'teuer da doull ar forn ha chañch tu dehi war ar bal-iforn,
On vient jusqu'à l'entrée du four avec le paneton, et on renverse sur la pelle à enfourner

A-wechou vije meret an toaz c'hoaz ba'r goloenn, da hortoz ken vefe tomm ar forn,
Parfois on pétrissait encore la pâte dans le paneton, en attendant que le four soit chaud

Mera an toaz ken vo arri mewr
Pétrir la pâte jusqu'à ce qu'elle devienne élastique

An êzenn goue'e war ar flamichenn
L'air brûlant du four tombait sur la boulette de pâte (si elle brûle il faut attendre)

Mesket vije an tamm goell ga'r c'harjad toaz
On mélangeait la dose de levain au tas de pâte

Red eo mera ha divera hag eilpenna, plega ha diblega, ruilla ha diruilla, ken vez mewr an toaz hag a vez moian d'astenn anehañ hir
Il faut pétrir et pétrir encore, et retourner la pâte, la plier de nombreuses fois, la rouler longuement jusqu'à ce qu'elle devienne élastique et qu'on puisse l'étirer

Torri toaz vije gwrêt 'rôg lakad anehoñ en gô
La pâte était pétrie avant d'être mise en pointage

Deuz an naon n'euz ket a vara fall
Contre la faim, il n'y a pas de mauvais pain

Ken mezo 'oa-eñ ken 'oa ket kin 'vid lâred "bara" anehoñ
Il était tellement saoul qu'il ne pouvait piper mot (qu'il ne pouvait dire "pain")

Bara benniget, m'ho kemer abalamour da Jezuz, va Zalver. Ma varfen ar z'un-mañ trumm servijet din da Nouen ha da Zakramant
(> prière des personnes restées à la maison à qui on apporte du pain bénit

Red eo lakad an dorz war he leurenn
Il faut poser le pain sur son côté plat

Honnez a blij kreuñ ar bara dehi ha ro ar bour d'he zad
Elle aime la croûte du pain et donne la mie à son père

Ne oa ket re domm ar forn ha n'int ket kreunet a-walh
Le four n'était pas trop chaud et ils (les pains) n'ont pas assez croûtés

Me ne blij ket din ober paillorou gand ma bara
Je n'aime pas faire des restes de pain

"Bara kegined" a vize gwrêt deuz ar bara-lêz a vize da verenn gwech-all
On appelait "du pain des geais" le pain trempé dans du lait gluant froid qu'on mangeait autrefois en été à la collation

An toaz a rank glohori (klogori), peotramant a vez bara-panenn ha neuze ne labouro ket, evel ouzout
La pâte doit former des bulles, sans quoi le pain n'est pas assez poussée, et alors elle ne pousse pas.

Go a-walh a vo ma zoaz peogwir pa 'm-euz laket ar goell eh eo bet redet er laouer, gant ar go ma'h eo
Ma pâte sera assez poussée, puisque quand j'y ai mis le levain, il a coulé dans le pétrin tellement il était fermenté.

N'eo ket poaz a-walh ar wastellenn, panegwir ema c'hwez ar go ganti
Le gâteau n'est pas assez cuit, puisqu'il sent encore le levain

Ma zoaz 'n-euz kollet e standillon
Ma pâte a perdu sa cohésion

Du-mañ gwechall oa ur laouer-doaz e 'n daol
Chez nous autrefois il y avait une auge à pâte (pétrin) dans la table

Kehid 'vije ar fornier 'liboudenni e forn domm, 'vije laket an toaz a oa ba'r holoennou ba form eun dorz : an tamm brasa, ront ha brao, dindan, an tamm bihanna, war-gorre
Pendant que celui qui qui s'occupait du four passait la serpillière dans son four chaud, on donnait à la pâte qui se trouvait dans les panetons la forme d'une tourte : le plus grand morceau, bien rond, en dessous, et le plus petit, par dessus

Se zo bara malgaset
Ça, c'est du pain mal coupé, haché

Diwar : F. Favereau, J. Gros, J-Y. Plourin, F. Vallée, J-M. Ploneis,... ha tud deuh ar forom "brezhoneg ar bobl". Mersi braz dehe toud.

Toull du / Daou du (Bad-trip / Droug an hachich)

2008-09-27T18:28:00.005+01:00

Ba kreiz-kêr an-heni oa, pa oa ba’r lise dre eno. Bez oaint tri pe bevar e-barz eur gampr na oa ket feurmet re gér mar'hat, bi’n-bi’n oa-hi ha hègn prest toud da vouga kement tomm-gor oa dehe en enni. Eno oa eur pekad hachich da rañvad, roula ha butuni, ha 'vel eo ar hustum vez paseet deuz an eil d'egile. Deut e dro da Baol, ha liou fall da hond war e gig peuzgoude, daoust dehoñ boud chomet rêzonabl ga'r hôn pullufet. Skôet eo ga'd eur bad-trip, heñw komañs da gren' a-laziadigou hag e vel-penn da bullufa gwasoh c'hoaz, kazi-prest an tôl-gwad da zigoue'o 'n-a zoñjet, deu’t owen dehoñ en eun tôl, strafuillet-toud da geñta, ha badadaou prestig goude. Hemañ da zevel a-strabouill-kàer ha mond kuit ahann d'ond d'e gambr en-dro, heb lâr' komz e-bed. Tres eur robo oa war'nehoñ pa glaske mond d'an traoñ ga'r skalierou, ha red treuzia ar ru evid digoue'o ba'n ti e-leh ema e gambr, eur spouronuz a dra d'ober. E-barz an trepas zo eur sort kanape ha Paol d'hond d'ober eun astenn war'nehoñ evid klask paka eun tamm gwellâd. Eüruzamant oa Yann é ruzal e votou a-dreuz hag a-hed en eno, ha pase-dao oa, pa 'n-a gwelet Paol gorve'et é krena, liou gwenn war e vizaj, roi eur bannah lip a-bao, sukr-ha-dour, d'hond d'e hourleñienn, neseser evid tenn droug an hachich (bad-trip en galleg-sôzneg) diwar e gorv, eüruzamant ha dre chañs a ouie Yann an doare.

Korn ar geriou, troiennou pe formou dïez da gompren doustu :

Mar'hat = moarvat : Sûrement
Bi'n-bin' : Très petit(e)
Hègn = i / ind-i : Eux
Ar hôn : Le pétard (joint en forme de cône)
Pullufet : Consumé / Carbonisé
War'nehoñ = warnañ : sur lui
Digoue'o = degoueza : Arriver, se trouver, rencontrer
Gourleñienn = gourlañchenn : gosier

Toull Du / Daou du - klask esplika eun depresïon

2008-09-17T19:32:00.007+01:00

Sterd a-walh lâred pesar mod eo deut an depresïon en ennoñ. Ya, pezegwir, pa’h a houmañ d’ober he labour war an dud ‘h a eur sort toull du ba o vhenn, kollet-lipr o nosïon war an amzer. Pez zo sur, êt eo fall an traou gantoñ pa'h eo digoue'et ba’r fak, ha 'vid-se oa kontant-braz d'hond di, echu ar lise gantoñ, ha toud ar lesoniou a oa êt skuiz gante. Med pa teu dehoñ zoñjal e-barz, a teu sklêr ba'n e benn oa komañset an depresïon ga’n droug bet kroget en ennoñ tri bloaz a-ziagent. Komprenet 'n-euz, a gav dehoñ papred, n’euz ket pell zo, ab'lam' betra oa deut an droug-mañ d’ober e freuz hag e reuz war'nehoñ. Gwrêt vez «problèmes psycho-somatiques» deuz an dra-he en galleg, med petra zinifi ar giriou droch-mañ ? Moien zo d'esplika mod-mañ : Pa’h a an traou re-vhall ba penn an nén, ha n’eo ket evid anduri e boan kîn, a-wechou eo dre ar horv an-heni a'h a ar boan er-mêz, lakomp : c'hoant reucheuti, berr e alan en eun tôl, c'hoant-stôtad braz ha dalhmad!, anken hag enkrez, ha me oar petra toud c'hoaz… Ha heñw, just a-walh, ab'lam' betra oa bet skôet ga traou mod-mañ ? A-benn dond da gompren mad a-walh kement-se eo bet dao dehoñ klask pesar mod ‘h ê an traou gantoñ, da-lâred-eo ar mod dehoñ e-hun' da gompren pez a c'hoarvez tro-dro dehoñ, ha d’ober e rêzonamant, hag klask dalh' da veva diwar-ze surtoud. Ha pez 'n-euz difluket eo la vez kustum da zoñjal mod dialektik, heb goûd dare dehoñ, 'met-ha vefe peuzachu. Petra eo an dialektik, pe gentoh pe-heni ? Kar eur zinifiañs zo, hag aspenn un', d'an nosïon-mañ, ha neuze peseurt heni eo a lârefeh din-me sur a-walh ? gouez da Hegel: « Ga’r mod-mañ da rêzonna vez analizet ar realentez ha laket an traou zo dehi splann, kement-se dre o eneb ha neu’n dre-ze: sintetiza a-benn mond pelloh ha donnoh ba’r ouîegez. » (deuz an dezenn hag heh antitezenn d’ar sintezenn). Mad ar feson-mañ da rêzonna a lârefeh din-me sur a-walh, en eur mod eo gwir-pater, med pez zo, Paol na rê ket gwall vad ga'r rêzonamant-mañ pa ne ouie ket la rê gantoñ en mod e-bed, ha gwrêt neu’n ken 'med an dezenn hag heh antitezenn gantoñ, hag ar sintezenn war o lerh : jamez ! (pe ral a wech). Dram a-ze just a-walh ’oa ket moien dehoñ mond war-rôg ha gweled ar bed war e du mad, strafuillet ha lu'iet-toud e spered gantoñ papred ha papred. Mem mod 'vel 'pad eur moustrer-noz hir oa 'benn ar fin, sterd dehoñ kaoud eur zoñj peuzvad deuz an amzer-se, lu'iet an traou ba'n e benn, strabouillet ga'r bilbern louzeier bet rôet dehoñ da dranka ga'r psïed d'ar mare-ze. Pesar mod esplika petra 'h a ba penn an dud, ar re zo diwar louzeier brein mod-mañ, sterd da hoûd 'vel 'm-euz lâret dija, daoust dehoñ goûd an doare dibaoe. Êt ar maro-mik hebiou d'e 'fri lïez gwech, ha darbet dehoñ chom imobu-bleup ker lïez all. Koue'o ba deun an toull du pe un' deuz an daou du zo dehoñ pihanna. Plij' a rafe dehoñ goûd petra oa c'hoarve'et, ha heñw goull ga'r gamaraded oa en-dro dehoñ e-pad an du a vloavez-mañ, med kazi toud respont dehoñ 'vefe ket gwall vrao klask mond da lakad e vhri donnikoh ba'n e damm-buhez paseet, gwelloh ma jomefe sanket toud ar bern kôhaj-mañ ba'n ankouaz, kar na vefe ket traou a-feson da zifluka 'vid-doare, gouez dehe... Skoi ha diskoi war eur voger ga'd e benn hag e zoworn, mod eun den kollet e benn gantoñ, buntundroli ha tranka louzeier a-vil-vern, da grazi e vel-penn 'vel neugn lâret, skuilla dêrou puill dizehan... sè pez zo deut da hoûd evelkent, med bon ar mod-se oa, dao dehoñ, goustet a gousto, a-benn mond war-rôg eun tamm bian, ane'o da vad e damm-buhez en he fez, aspenn evid an tamm brujun-buhez a jom diwar e vemor peuzlahet, ha pas moucha e zaoulagad en mod e-bed, pe gentoh : digor doriou e spered, doriou bet chomet prennet ga'n toull du bet savet anehoñ ga'r louzeier hag an hachich (drogaj toud anehe, an eil koulz 'vel an egile), red-groñs neuhè klask an alhwez, ne vern peseurt heni a vefe...

Tan ba'r bern plouz, digoue'et ba Plouie

2008-03-28T15:22:00.011Z

Sed ahe an trañskripsïon deuh an anrejistramant pa 'h eo chomet ar gasetenn war ma leh 'n eun tu bennaket, eskuzou-toud doh

- Eun abardahe' oa krog an tan ba’r bern plouz, an dud oa oh ober labour toud, med memestra neugn gwelet eur vogedenn o sevel, ha pé 'm-amp gwelet eur vogedenn à sevel oamp êt da wel’ petra oa, ha neuhe 'm-amp komprenet la oa an tan ba’r bern plouz, hag ar bern plouz oa tost-tre d’an tïer, setu 'm-amp owen la vije êt an tan deuz ar bern plouz ba’n ti. Setu, neuhe, 'm-amp gelvet re ar bourk da lak’ ar hloh d’ond en-dro ‘vid gelved tud d’ond da jikour ahanon da laho an tan. Deut oa tud deuz partoud, be' oa tud deuz partoud, dond a rê gante, lod ‘teuie eur gordenn gante, lod all ‘teuie kilornou, ha neuhe oamp deut a-benn d’ober teir chadenn evi’ kas an dour da bek' ar bern. Eur jadenn evid peb puñs, pe'gwir d’ar mare-ze na oa ket tonneier-dour ‘vel zo bremañ. Setu oa un’, daou, ba beb puñs o tenna dour deuz ar puñs, ha vize paseet ar hilornou dre ar jadenn tre da beked ar bern plous. Ar re oa tre ba-kichenn ar bern plouz ha 'n-a laket eur skeul ba bep tu d’ar bern evi’ chet’ an dour dre war-horre, a-benn ar fin oam deut memestra a-benn da ziminui ‘nehoñ. Med ga’ poagn ha tro-walh ! oamp deut a-benn da laho an tan, med an dra-he oa padet hirroh ‘vid 'm-o kontet doh ahe, pe'gwir, sur a-walh, oa padet ar labour-ze eun eur pe eun eur-hanter, oam bet é tenna dour, ha kas an dour da cheta war ‘r plouz.

- Braz oa ar bern plouz pe… ?

- Ar bern plouz oa braz, hir ‘hañw, ya. D’ar mare-ze ‘oa ket hangariou da lak’ ar plouz 'vel zo bremañ. Toud ar plouz, ha toud ar vhoenn vize gwrêt bernien deuz oute ‘mêz. Setu oam deut a-benn da ziminuï ha da ziminuï an tan ; a-benn ar fin oam deut a-benn da laho ‘nehoñ. Med bet 'mam bet eun owen braz oamp, 'm-amp, la vije bet êt an tan ‘barz an tïer, ha neuhe ba’n hangariou oa tost-tre d’ar bern plouz, hag ar bern foenn oa ket pell i’e, ma vije bet krog an tan ba’r bern plouz ha ba’r bern foenn, neuhe vije bet gwrêt eun tantad braz, ha vije bet imposubl dom laho ‘nehoñ. Med gand ar gourach, ga’ chikour deuz tud deuz a-bell oamp deut a-benn deuz outoñ. Med sterd oa bet. Me lâr zo dit la oam gwléb-gwléb-teil oam toud, ‘benn oa echu : gwléb-toud o dreid, gwléb-toud o rochedou oa, hag o zillad : toud oaint gwlébet. Med deut oamp a-benn memestra da laho ‘nehoñ, ga’ poan a-walh !.

- Ha, êt toud ar bern plouz da ludu pe… ?

- ‘Oa ket, eur penn d’eur bern oa chomet mad.

- A ya, memestra…

- Ya, oa chomet mad memestra. Ya, pe'gwir 'm-amp ampechet an tan da gontinuï ga’r plouz. Ha tamm-ha-tamm oam deut a-benn da…

- … da laho an tan…

- Da laho an tan ya.

- Ha petra 'pa gwrêt just a-walh war-lerh… … an traou kwa, ga’r re all deut deuz an dro ?

- Beñ neuhe oa, ga’r re-all oa deut ga’ ferier, ha neuhe, ga’ krogou 'm-am distantet ar plouz, mad, toud deuz ar bern, pe'gwir 'm-am owen la vije bet chomet takadou matrese ba-kreiz ar bern, ha vije bet tan-moug ‘barz, ha 'm-ijemp ket bet gwelet-hañw ken vîe partïet mad an tan...

- En-dro...

- ... An tan en-dro ya. Setu, pé oa dispaket toud ar plouz ha toud an traou laket war ar leur ‘n ene, n'eñ oa chet’ an dour warn'hè-toud, ha oam deut a-benn ar mod-se da laho toud an tan.

- Ha anaoud a rêz tou’n dud oa ganez ba plouïe, deuz an terouar ?

- Anaoud an dud, ya, tou’n dud ‘n-om anee ba’r hêriou deuz an dro, dre amañ kwa. Deuz Plouie.

- Toud deuz Plouie, na oa ket tud deuz ‘n Uhelgoat pe Brenniliz pe... ?

- A ya, d’ar mare-ze na oa ket pomperien 'vel zo bremañ. Bremañ 'vez ket gwrêt ‘med lak’ ar sirenn en-dro hag ar bomperien 'teu, ga’d o hamïon-dour, ha toud vez chetet doùr, med d’ar mare-ze na oa ket pomperien, na kamioniou ‘oa ket i’e da charread dour 'vel zo bremañ.

- ‘Oa ket heñchou 'vel bremañ evid...

- Nann, da genta-toud ‘oa ket heñchou d’ond, pe'gwir ‘oa ket heñchou-praz d’ond, ‘oa ket heñchou braz 'vel bremañ, meinet, d’hond da toud ar hêriou. Ha ni’n oa un’ deuz oute, oa un’ meinet e-bed d’ond d’ar gêr amañ. ‘Oa ken ‘med heñchou-treuz toud d’ar mare-ze d’hond d’ar hêriou. Setu, na vanke kalz mignoh amzer d’an dud d’errued hañ !. Med pe'gwir d’ar mare-ze ‘n-om jikoure an dud dustu pé vize eun dra mennaket, tou’n dud oa deut... deuz pell oa deut lod memez i'e da jikour ahanomp da laho an tan.

- Ha bremañ n’eo ket memestra kîn ?.

- Ha bremañ n’eo ket memestra kîn, bremañ zo pomperien, ha be' zo kamionou-dour, ha tüiojou, ha bep seurt traou toud. Med memestra 'm-amp bet eur spontadenn, peogwir ‘zoñje dem vijem ket a-benn da laho ‘nehoñ. Ha ma vije bet an tan ba’n hangariou ha ba’n tïer, n'eñ oa echu-toud d’ar gêr kwa, pe bet roastet toud an traou.

- Ha, alïez vize traou ar mod-se ? An tan ba’r bern plouz...

- Oo, vize ket re alïez a. Eur wech dre vare, a-wechou vîe ar bern plouz, a-wechou all vîe ar bern foenn, med alïez pé zigoue'e, beñ, vize devet ar lod brasa deuz oute. Setu, ba’r feurm vize da-houde, na vê nintra e-bed da roi d’ar loned da zibriñ.

- Ha petra vîe gwrêt just a-walh war-lerh ? Eun dastum-arhant pe eun dastum-foenn, dastum-plouz ‘vid chikour an dud pe...

- O, alïesoh vize gwrêt eun dastum-foenn, pe plouz, ‘vid chikour an hini vize devet an traou-se dehoñ.

- Ha bet 'p-euz bet dija eun tamm chikour ar mod-se, pe rôet 'p-euz traou d’an dud ?

- Ya. Eur wech 'm-a rôet foenn ‘vid mond d’ar sud deuz Bro-Frañs. D’ar mare-ze oa bet eun dommijenn ba’r sud, ha oa roastet toud an traou oa, 'n-oa-int ket foenn a-walh. 'N-oa-int ket foenn a-walh kîn, bet oa gwrêt eun dastum da gas dehe. Ha oa bet un’ ga’d e garr é paseal ‘biou, ha da-houde oaint paseet d’ar hamïon braz d’hond da ziskenn war-zu’g ar sud deuz Bro-Frañs.

- A ya. Pevare oa ?

- O'h, bremañ zo, o'h martese, o'h pemp war’n-ugent pe tregont vloaz ‘so matrese, ya.

- ‘Oa bet tomm...

- Ya, tomm-ru' oa bet ba’r sud deus Bro-Frañs, ya. Setu, ar labourerien-douar 'n-a ket boued kîn da roi d’ar loned.

- ‘Oa ket bet goulennet diga’r gouarnamant, pe vije bet desidet an dra-he ga’ ... ?

- O nann, n’oûnn ket amañ ba Bro-Breiz, amañ oa despunet foenn da gas dehe ‘vid chikour anehe, ‘vê ket dihanet ken vije deut ar peuri ba an douar adarre.

- Ha dit-te, n’euz ket digoue'et traou ar mod-se ? Beñ, devet toud an traou, da-lâred-eo ba’n hangariou ha leh vize ar plouz a-wechou.

- A nann, pas dre amañ. ‘M-euz ket gwelet an dra-he errued. ‘M-euz ket gwelet ‘méd, bremañ zo pemp pe c'hweh vloaz so, eur hlud-yir oa devet amañ ba-kichenn matrese : eur hilometr deuz kêr amañ, oa roasted eun nebeud amzer, ya.

Kôjeadenn gand P-M. Guillou ba Plouie tri bloaz so,

Doue d'e bardono.

Toull du / Daou du : "eur veaj a-dreuz eur vrezel"

2008-04-10T15:12:00.005+01:00

Eur vrezel an-heni eo, ha n'eo ket eur « brezel » , med gwech a ve zo deut zoñj dehoñ na oa ket brezeler anehoñ, ken 'med a vije bet kentoh eun ewn penn-nasket é klask troïdella gand an avel-brass ba'n e fas.

Eur veaj a-dreuz bro ar vorenn, mourrennou du gantoñ, êt dall anehoñ, ha mouchet a-stroñs e zaoulagad gand dalherien eur hoz-Iliz, heni ar yehed mad (peur!)-louzaouet. Med an Diaoul a oar goapâd deuz an dud mem mod, chechet e dreid gantoñ da beked ar follentez. Beu'i ar bullufenn da zinaska e skïant, e-serr poue'o war ar chadennou, stardet mat e gorv gante. E gorv ? Eur milouer êt e spered drezañ, lu'iet gand lâr-dislâr a-vordill. Hemañ diwe'a é hond, a damm da damm, da zispaka e boan dre ar mekanik-mañ. Kement-se 'lak anehoñ da veza digompren. Ya lu'iet, ma zo moien da lâred ar mod-se : lâr, dislâr ha pas goûd la ranker mond war-horre evid astenn e hoûg 'mêz an toull. Ha draw! diskrapet, roull-touboullig da beked ar pez a vije bet deun ar gibell, sañset. Ya, daou du zo d'an toull du... Med pe-heni a gas d'ar vuhez ? da-lâred-eo gwir vuhez...

Bet skrivet daou pe dri bloaz 'so

Anken

2008-04-10T14:24:00.003+01:00

Petra zo krog ennon-me ?

Dam, n'ouzon dare.

Eur wech an amzer

A teuan dibreder,

O nijal ma spered d'an neñv

Ar mod-se 'teu da ve' kreñv,

Flour 'vel eun ewn dinask

Ema o klask ma vhorask...

Anken

Naska, dinaska, adnaska,

Lâr-dislâr o heda

Hada ma spered kemmesket

Ba peb korn deuz ma zoñj strafuillet,

An enkrez a'h a d'e heul

Med chom a rant plom 'vel eur peul,

Golôet ma horv ga'd an daou

Da beked furchal ba ma owen.

A-blasou vên dichafoul

Dalhmad war bord an toull,

Plijadur da ve' « milzin »

Med n'on ket 'vid anduri kîn

Enkrez é tougen,

Mouget ga'n anken...

An Toull Du

2008-04-10T14:38:00.004+01:00

Eur vleuñvenn zo digor ba ma halon,

Êt he joa da darza ken pell ha don,

Dizrannet ma halon ken a fell dehi mond ;

Matrese 'n-euz ket a-walh a vloavez kompren ennon...

Med penôz a vefen-me 'vid beva goude kement a garante' ?

N'euz den ba neb-leh an-ije gouzañvet eur fleur war e ve'

Eur hleñved zo digor ba ma vhenn,

Êt e nerz da darza ken don ha pell,

Dizrannet ma halon ken a'h a ma n'ompenn da vrañsell' ;

Sur zo ennon re nebeud a vloavez kempenn...

Med penôz a vefen-me 'vid beva goude kement a boan ?

Ped den ba peb leh 'n-euz gouzañvet louzeier war e zoan ?

Eur hreunenn zo digoue'et ba ma ine,

Hag a ray fleur, sur 'vid an de',

Flour ma halon ken a'h an war ma hoaze' ;

N'euz nintra ennon aspenn 'vid tri war'n-ugent bloavez buhe'.

Med penôz on deut da astenn ma goûg 'mêz toull ma be' ?

Ha bremañ vên ba peb leh é kana gloar d'ar garante'.

Med penôz on deut d'astenn ma goûg 'mêz toull ma be' ?

Ar garante' tra-kén : ahe 'ma silvidigez Mab-Dén.

Demagoji

2008-04-10T14:58:00.003+01:00

Lâred a rant traoù 'vid be' chilaouet :
Pez 'n-euz c'hoant an dud, 'vid be' dilennet
A-viskoaz eo bet ar mod-se... ma trist eo

Liva geier zo êt da vertuz
La kred an dud en enne zo dipituz!
A-viskoaz eo bet ar mod-se, petra ri...

DEMAGOJI

Ar zotoni zo ba peb den war an douar
An heni zod hag a oar
Zo êt dija e spered digor,
An heni-all a jomo da vikén ba toull an nor

Lâred d'an dud pez 'n-euz c'hoant da gleved
Pas 'vid ober vad dehe... eun dra sañset!
Ba penn ar vro pa vo dilennet
A ray pez 'n-a da genta divizet...

DEMAGOJI

Med sterd a vo stourm e-hun'-penn
A-eneb d'eun toullad tud êt serten,
Deut dehe a-ziga'r pez a lak anehe da ve' :
Sotoni diwar an demagoji é hond da greski!

Med petra ri... sed an demagoji

Bet skrivet en 2006